O funambulista coxo

Rosselini, Moretti, Velo

2005-08-01T21:36:00.000+02:00

"Preguntaban por min os que nunca me procuraron, topáronme os que non invocaban o meu nome". Con esta cita do profeta Isaías, comeza Stromboli, o filme de Roberto Rosselini. Unha historia sobre a procura da liberdade física e espiritual. Do medo a ser libres. De cómo a liberdade física pode non casar coa liberación espiritual ou relixiosa. E de cómo sentirse libre pode significar aceptar a autoridade. Paradoxos.
Ingrid Bergman sae dun campo de refuxiados da 2ª guerra mundial, casando cun home nado na illa de Stromboli. Libérase encerrándose. Convertirase na veciña díscola dunha aldea que a abafa. Estando embarazada, tenta unha fuxida en barco para a que é necesario atravesar o cume do volcán, que coma un deus ameazante e vingativo, condiciona a vida dos habitantes da illa. Trataba de ser ela mesma nunha sociedade que non a comprendía. Rebélase fuxindo. Esgotada, sen forzas para continuar, ollando dende as alturas a aldea alá no fondo, chora e clama ao Deus no que non cría; pero rematamos ignorando se finalmente a súa carreira vai seguir até as últimas consecuencias, se se rendirá ante unha autoridade que nunca recoñecera, ou se é ese coñecimento da divinidade a que constitúe a súa redención e liberación. A rotunda forma do volcán é o Deus omnipresente, o crater en erupción polo que ela se abala, cos seus temblores inestables e as súas labaradas, é a mímese da alma da protagonista. Máis turbadora se cadra, ao ser suliñada pola marabillosa música de Renzo Rosellini.
Se lemos a Biblia podemos comprobar que o que Isaías di a seguir da cita é: "Boteille unha man todo o tempo a un pobo rebelde, ós que camiñaban por un vieiro non bo, seguindo os seus propios plans". Continúa o paradoxo, a liberación dos libres.
Noutro filme, "Caro diario" de Nani Moretti, o irónico italiano fai de novo a viaxe a Stromboli. Nunha das secuencias más acedas, o amigo que o acompaña -un filósofo ao que lle emocionan os culebróns da tele- diríxese, na aba do volcán, a un grupo de americáns para traducirlle as preguntas que a berros fai Moretti dende o cume, sobre os vindeiros capítulos -de todos é sabido que en EEUU bótanos antes- da serie de moda. Toda unha desacralización do lugar e unha visión esmagadora non sei se da cinta de Rosellini, ou da nosa sociedade actual; ao fin e ao cabo, tamén Moretti ten o seu intre espiritual, ainda que sexa sen espectacularidades, no parsimonioso percorrido en Vespa polo lugar onde foi asasinado Passolini, outro díscolo.
Cambiando un pouco de tema, dicir, que o filme de Rosselini intercala a acción con secuencias de inspiración documental. Nunha das mellores, móstranos cómo os mariñeiros desa área do Mediterráno botaban as redes, puñan os cebos, e finalmente acurralaban e izaban ás traiñas os fermosos corpos do que semellan atúns. Lembráronme moito estas partes documentáis a aquel "Galicia" que fixera Carlos Velo, e en concreto a parte da pesca dos atúns, trae á mente algúns fotogramas que aparecen no libro da exposición Diásporas -vista recentemente no MARCO- e que foron extraidos do seu único documental conservado da época da República: "Almadrabas", onde a pesca do atún en augas andaluzas, é tamén a protagonista.

Indo pola sombra

2005-07-27T23:03:00.000+02:00

Dicía Ungaretti no seu poema sobre o mes de xullo.... É l´estate e nei secoli/ Con i suoi occhi calcinanti/ Va della terra spogliando lo scheletro. É o estío e nos séculos/ Os seus ollos calcinantes/ van da terra espindo o esquelete. Porque ainda que xa estén os campos cheos daquel milho verde que cantaba José Afonso, o verán: Struegge forre, beve fiumi. Funde foxos, bebe ríos; zúganos o tuétano dos ósos e déixanos no seu langor, exangües, e medio mortos.
E malia todo, a vida segue. Continuamos emocionándonos na nosa romaría laica da Quintana, se cadra porque somos vítimas daquilo que Freud definiu coma o "narcisismo das diferenzas menores" -e que Michael Ignatieff lembra, nun libro que leo con ánimo autocrítico, para alertar dos perigos dos excesos identitarios- ou se cadra emocionámonos porque avogamos coma Manuel Rivas nuns seus versos, pola morte de todas as nacións, agás aquelas que dean boa sombra.
Ao que lle debeu dar moito o sol na cabeza estes días é ao presindente do Consejo General del Poder Judicial e do Tribunal Supremo, que veu de xustificar a cacería aberta en Inglaterra contra o home de pel "manchada", supoño que ao abeiro desas teorías de perfil neocon da guerra de civilizacións.
Pero se de falar de guerras se trata -e como ainda sigo co extenso libro sobre as súas campañas militares- nada mellor que Napoleón. O pragmático xeneral corso deixou unha máxima que resumiría a perigosa e rudimentaria lóxica do xuiz: "Na guerra todo o que é útil, é lexítimo".

Eu, coma o poeta da Coruña, prefiro pensar que da morte dun inocente xamáis agromarán árbores que dean boa sombra, senon a semente das uvas da ira.

Good Times, bad times

2005-07-13T23:12:00.000+02:00

Cando morreu o anterior Papa poidemos asistir á retransmisión urbi et orbe da súa agonía, sepelio, proceso de elección de novo candidato, proclamación e coronación. Na súa primeira intervención, Benedicto XVI marcou a que sería liña mestra do seu pontificado: combater a "ditadura do relativismo". O pensamento non dogmático, unha conquista de séculos da sociedade humán, voltaba a ser anatemizado por este bávaro de voz apoucada que pensa que o que compre é a volta á ortodoxia cristiá ainda que iso supoña renegar de todo saber científico ou cultural que ouse contradecila.
Hoxe o ministro británico do interior Charles Clarke dirixíuse ao parlamento europeu coa intención de conseguir convencer aos eurodeputados da necesidade de tomar unha serie de medidas de control preventivo, especialmente no que se refire ás telecomunicacións. Na súa intervención falou de cómo as cousas tiñan cambiado no mundo nestes últimos anos. Con ironía dixo que xa non estamos nos tempos da revolución francesa, polo menos en todo o mundo fóra de Francia, e que hai que replantexarse algúns conceptos desfasados dese período que non encaixan neste século XXI. Supoño que non se estaba a referir á Declaración de Dereitos do Home, porque nunha reviravolta conceptual asegurou que non se trata de coutar dereitos, trátase de priorizalos.
Leo en O imperio fronte á diversidade de Sami Nair: "O individualismo é o nucleo do vínculo social. Pero por outra parte, esta concepción non pode deixar de lado o feito de que o individuo é tamén, e ante todo, un ser social, un produto das relacións sociais. O vínculo social-liberal integra esta dimensión ao relacionala coas características primarias dos grupos, é dicir, étnicas, culturais e confesionais. É esta pertenza étnica, lingüística ou relixiosa a que se instaura coma identidade comunitaria do suxeito. Así, por exemplo, vincúlase ao traballador inmigrante á súa comunidade de orixe, de cultura, de raza e de relixión, e non á súa condición social de obreiro, asalariado que comparte a súa condición co resto dos asalariados. O vínculo social-liberal tende, pois, a reproducir á vez individuos aillados e comunidades prepolíticas, precidadás".
Os xóvenes musulmáns-anglo-pakistanís que se fixeron estoupar xunta centos de persoas inocentes o pasado sete de xullo en Londres son, para Benedicto XVI a proba de que só hai unha relixión boa en sí mesma, para o ministro inglés son a proba de que é necesario un recurte de liberdades para garantir a seguranza, e para Sami Nair son a proba de que nas "sociedades abertas occidentáis" -así lles chaman agora- algo está a fallar no que atinxe á inmigración e á relación cos países menos opulentos.
Polo que a min respecta todo isto proba o rexurdimento dunha sorte de Antigo Réxime posmoderno: mandatos hereditarios, discursos confesionáis, poder secular omnipotente, fundamentalismos, guerras santas e desaparición do concepto de cidadanía. Iso sí, todo televisado.

London, London

2005-07-08T23:50:00.000+02:00

I'm wandering round and round nowhere to go
I'm lonely in London London is lovely so

"London London", Caetano Veloso.

Visitar unha grande metrópole é coma ter diante de ti o mundo todo en miniatura. Uns sete meses da miña vida transcurriron en Londres. Curiosamente, foi alí a primeira vez que souben cómo era unha mesquita por dentro. Liverpool Street, a estación de King Cross, a City, son algo máis que simples nomes. Son imaxes impregadas na miña retina, momentos vividos, sensacións, cheiros e sabores.
Abraia pensar o que pode ser unha explosión nun deses túneis do metro que tantas veces percorrín.
É algo semellante ao que debe sentir un rapaz de Damasco, ou do Cairo, ou do Líbano, cando ve as imaxes dos corpos destripados nas rúas de Bagdad ou nos camiños poeirentos de Palestina. Eses lugares amados, cheos de imaxes que se impregnan á retina, de momentos vividos, de sensacións, de cheiros, de sabores.

"Divertimento"

2005-07-06T22:33:00.000+02:00

Ando a ler un voluminoso libro sobre as campañas militares de Napoleón escrito por David Chandler. Segundo este home, o día 25 de xullo de 1798 constituiu un fito na historia de Bonaparte: "dende ese día empezouse a perfilar o tirano cada vez con maior nitidez".
O motivo de ser ese un auténtico annus horribilis, foi que a súa dona Xosefina -aproveitando que él se atopaba degolando mamelucos en Exipto- lle fora infiel cun "xoven oficial moi acicalado" de nome Hippolyte Charles.
Bonaparte confesouse co seu irmán Joseph: "Aos meus 29 anos, a gloria perdeu todo o seu atractivo, apureino todo, e xa só me resta converterme nun auténtico egoista". Parecía que nesa idade-fronteira pechábase un ciclo na vida do xeneral.
Na fin dese mesmo ano, Napoleón encontrábase xa en Francia. O 9 e 10 de novembro participaría no chamado Golpe de Estado de Brumario que acabaría co Directorio que gobernaba o país ata ese momento. Poucos días despois Bonaparte sería nomeado Primeiro Cónsul, o gobernante de facto de Francia. O autor resume deste xeito o que isto significaba de cara aos tempos vindeiros: "Na andadura que remataría en Fontainebleau esperánbanlle a Púrpura Imperial, grandes vitorias e devastadoras derrotas, pero en decembro de 1799 o futuro parecía o suficientemente seguro e, aos seus 30 anos de idade, o primeiro cónsul non tiña razóns para temer ao futuro".
Todo isto viña a conto por unha tradición que inaugurei cando cumprín 25. Daquela aproveitei un textiño de Leopardi que falaba sobre esoutra idade-fronteira. Hoxe, emprego éste non para reclamar a Púrpura Imperial, pero sí para brindar por que a miña andadura sexa fértil en grandes vitorias e en devastadoras derrotas, será sinal de que estou vivo e de que, cando vía o mundo dende os meus apurados 29 anos, non tiña razóns para temer ao futuro. Saude!

Obituario dun esquío

2005-07-05T22:49:00.000+02:00

Hoxe pola mañán vin un esquío. Rápido coma un lóstrego cruzouse na estrada. Avanzou, viume, recuou. A súa aparición colleume por sorpresa. Sen tempo para reaccionar, só puiden ver a súa cola axitarse.
Segundos despois o becho desaparecía debaixo do meu coche. Notei cómo a roda dereita sobrepasaba o bulto do malfadado. Aflito, mirei polo espello retrovisor: a cabeza e medio corpo estaban esmagados. A xentil criatura, xa non era máis que unha cola pegada a unha masa de sangue e carne informe. Sentínme culpable durante un bo tempo. Pola tarde, xa me esquecera del.
Agora, recordándoo, viñéronme dous nomes á cabeza: Fernando Esquío por razóns obvias; e Cioran, polo mesmo.
O primeiro escribiu aquilo de:
Seu arco na mão a las aves tirar,
e las que cantavan non as quer matar,
a las aves, meu amigo
Do segundo decidín resgatar o seguinte:
A vida é etérea e fúnebre como o suicidio dunha bolboreta.
Ou dun esquío, engado eu.

Porca miseria

2005-07-04T19:46:00.000+02:00

- O pobo pasa fame, maxestade; non ten pan
- Se o pobo non ten pan, Por qué non come pasteis?
Atribuido a María Antonieta, muller de Luís XVI.

Londres, Johanesburgo, Filadelfia, Tokio, París, Berlín. Moradores nas cidades máis cosmopolitas -e máis ricas- do globo, reuníronse hai un par de días en multitudinarios concertos "contra a pobreza". (Podería alguén estar a favor dela?).
Madonna, Elton John, Paul McCartney, Will Smith, foron algúns dos líderes carismáticos. Nin cargas ideolóxicas. Nin referenzas incómodas. No concerto contra a pobreza económica a raiña foi a probreza intelectual.
Conclusión? Na cínica sociedade do espectáculo os que máis se laian da pobreza son os multimillonarios.

No día do arco da vella

2005-06-30T22:51:00.000+02:00

Italo Calvino, o autor que nos fixo soñar coas cidades invisibles que creaba, escribiu tamén a historia de Cósimo Piovasco di Rondó, aquel rapaz que un bo día decidiu rubir ás ponlas dunha árbore e non baixar máis.
Ao principio, todos os habitantes daquelas bisbarras do norte de Italia, rosmaban ante a extravagancia deste mozo díscolo, que se negaba a vivir como o resto da xente. Pero velo comer, lavarse, ler, namorarse ou mesmo combater un ataque pirata sen poñer os pés na terra, foise facendo tan habitual, que o Barón Rampante e os seus costumes, acabaron por ser plenamente aceptados na comunidade.
Esta entrañable noveliña é un canto á diferenza, ao dereito a vivir a propia vida en liberdade, a ser o que se quere ser e non o que se supón que se debe ser. Unha lectura ideal para o día no que se aprobou a lei que permitirá a moitos "diferentes" facer á luz do día o que xa facían na escuridade: construir a súa propia cidade invisible.

Divino tesouro

2005-06-29T23:23:00.000+02:00

Di Theodor W. Adorno: “É característico do mecanismo de dominación impedir o coñecemento dos sofrimentos que provoca, e do evanxeo da alegría de vivir á instalación de matadoiros humáns hai un camiño recto, ainda que estén éstes, coma en Polonia, tan afastados que cada un dos seus habitantes pode convencerse de non ouvir os berros de dor”.
Este serán vin esa apoteose da decadencia e do patetismo que é Der untergang (El Hundimiento, disque) de Oliver Hirschbiegel. Ao principio e ao remate da película sae falando Trauld Junge, a que fora secretaria do Adolf Hitler máis tolo e delirante, incapaz de asumir que o Exército Ruso estaba ás portas de Berlín.
Tras a guerra, esta muller foi considerada polas forzas aliadas coma "xoven seguidora". Na súa intervención final dí que ela non sabía nada do que lles estaba a acontecer aos xudeos en Alemaña; tamén fala de cando anos despois, viu nunha praza pública, unha placa en homenaxe a unha rapaza xudea da súa mesma idade, asasinada o mesmo día en que ela comezara a traballar para Hitler.
Finaliza cunha frase que me fixo pensar: "Eu non sabía, pero poiden intentar saber. Que fora nova non me desculpa". Paréceme unha boa reflexión sobre a xuventude e a consciencia, moi acaida agora que moita xente nova -vímolo nestas últimas eleccións- "pasa" de interesarse por nada do que sucede ao seu arredor.

Au revoir monsieur Fraga

2005-06-28T19:32:00.000+02:00

Vieiros resalta hoxe cómo o amencer cheo de esperanza que agroma na Galiza despois destas eleccións coincide co sesenta e nove (cantidade moi erótica) aniversario do Estatuto do ano 36. Na mesma liña, e segundo escoitei pola radio, o próximo 18 de xullo constituirase o novo parlamento galego. Non deixa de ter graza que sexa no mesmo día do alzamento fascista que botou terra -e metralla- sobre o Estatuto de Castelao e Bóveda, cando se reflicta que o derradeiro franquista activo políticamente, se vai embora.
Disfrutemos do momento, pois merecido está, pero iso sí, sen permitir que ninguén coma o espazo de ninguén, que se a forza só do nacionalismo non chegou, a forza só dos socialistas, tampouco.

Un conto mediterraneo

2005-06-26T21:50:00.000+02:00

Unha pedra preciosa no colo
Unha tatuaxe con forma de corazón
Unha palmeira diante da casa
O viaxeiro trae consigo
Os camiños de aquí e acolá
Os daquel tempo e os de agora

Estou aquí
Estou aquí
Estou aquí e en todas partes

Hemen nago. Ruper Ordorika.

Antes de ver Politiki Kouzina ("Un toque de canela" puxéronlle en castelán) de Tassos Boulmetis, o único director grego que coñecía era Theo Angelopoulos. O seu cine case non ten nada que ver, pero sí observei uns puntos en común: o gusto polas imaxes poéticas, as bandas sonoras morriñentas e o mito de Ulises.
A película de Boulmetis é o percorrido vital dun astrónomo grego namorado da cociña, que nado en Estambul é vítima do conflito –agravado tras a invasión de Chipre- entre Turquía e Grecia. Fanis, o rapaz, e máis os seus pais son deportados a Atenas, ficando na vella Constantinopla a súa amiga de xogos Saima e seu avó, unha persoa fundamental na súa infancia e que o marcará para o resto da súa vida. Del aprende a relación entre a comida e a astronomía o meu avó dicía que a palabra gastrónomo contén a palabra astrónomo. Na tenda do vello descubrirá o mundo das especias e a súa relación cos planetas e co sentido da vida: A pementa quenta e queima/ O sol/ E qué ve o sol?/ Todo/ Exacto por iso pementa úsase en todas as comidas. Xunta do sol está Hermes. Tamén é quente e despois Afrodita/ Canela/ Afrodita era a muller máis fermosa de todas. Por iso a canela é doce e amarga coma todas as mulleres. Despois temos á Terra. Qué temos na Terra?/ A vida/ Sí, na Terra hai vida. Qué necesita a vida?/ Comida/ E qué fai á comida máis saborosa?/ A sal/ Por iso a vida tamén necesita sal. A comida e a vida necesitan sal para seren máis saborosas.
Na deportación coñece o medo aos axentes de inmigración porque o día que nos fomos de Estambul esa xente con uniforme "feriron" as nosas escasas pertenzas con xiz. Parecíanse ás marcas de calqueira outro deportado. Mentras os turcos nos depedían coma gregos, os gregos recibíannos coma turcos. O drama da fronteira que tamén se ve n´ A mirada de Ulises de Angelopoulos está presente, o mesmo que a diversidade de pobos e as súas dificultades para a convivencia propias de toda esa área mediterranea. Pero este desarraigo é tratado con humor, coma na escea onde o pai de Fanis vai falar coa mestra grega en que a conversación transcorre pola senda do absurdo: Qué idioma falan?/ En grego, por suposto/ Pero con acento turco.../ Claro, Algún problema?/ O seu acento causa problemas. Comete faltas de ortografía. O outro día escribiu Kolokotronis coma se fose un verbo. Kolokotronis non é un verbo senon un heroe grego da revolución. Debe vostede facer algo para potenciar o seu orgullo étnico.
O avó está enfermo e Fanis volta a Estambul despois de moitos anos fora. É o peche do círculo, o retorno do viaxeiro, porque tal e como lle dixo o seu tío Emilios nunha conversa cando ainda estaba en Grecia: hai dous tipos de viaxeiros, os que miran o mapa e os que miran o espello. Os que miran o mapa vanse, os que miran ao espello –e os efectos do paso do tempo no rostro propio- volven a casa.
Pero o tempo pasou para todos e o seu soño de reencontrarse coa súa amiga Saima, choca coa realidade da existencia dun marido e dunha filla. Cando Fanis marchou de Grecia Saima despediuno no andén, agora, outro andén é testigo da súa segunda despedida. Fanis dille a Saima que non mire para atrás, porque esa imaxen permanece coma unha promesa.
Outro grego na diáspora dixo unha vez que a viaxe a Itaca debería ser o máis longa posible, a do noso protagonista ocupou toda unha vida. No hospital, xunto o corpo en coma do seu avó, susurra, coma na canción de Ordorika: Avó, son eu Fanis. Estou aquí avó. Estou Aquí.

Cando a forza de tanto amor é inútil

2005-06-20T20:54:00.000+02:00

Tentar mudar a realidade galega é coma bater coa cabeza contra unha pedra. Entre elección e elección batemos e batemos sen acougo. Cando dan os resultados, a pedra segue intacta e a nosa cabeza dolorida. Nestas últimas autonómicas semella que fomos quen de facer unha pequenísima greta na mole granítica, agora virán outros canteiros levar a ganancia. E a nosa cabeza?.... a nosa cabeza está cos miolos ao ar e sangrando a borbotóns.

Amuélese, señor Conte

2005-06-15T18:15:00.000+02:00

Veño de rematar a nova edición do libro Os anos escuros, de X.L. Franco Grande, sobre unha época do galeguismo que tivo por protagonistas a aqueles que segundo lle lin unha vez a X.L. Barreiro Rivas, adicaban o tempo a facer libros cando o que compría era -seguindo o exemplo de vascos e cataláns- facer política, (cuestión aparte sería preguntarse qué foi o que fixo despois Barreiro Rivas en Alianza Popular, ou qué fariamos cada un de nós nas mesmas circunstancias). No final do libro aparecen uns apéndices onde topei un texto moi chusqueiro de X.L. Méndez Ferrín titulado Cada coello ao seu tobo, e que ven moi ao caso desa vella polémica que volveu a abrollar por mor do suplemento Babelia adicado ás letras galegas. Onde por certo, tamén aparecía unha entrevista ao de Vilanova dos Infantes. Lamentablemente, cincuenta anos despois o texto está totalmente vixente. Paga a pena verquir algúns parágrafos en homenaxe ao tal Rafael Conte:

"Veamos: en España hay cuatro idiomas, a cada idioma corresponde una literatura; hay pues, cuatro literaturas, gallega, catalana, vascuence y castellana. ¿Qué criterios podemos adoptar para incluir a un escritor español en cualquiera de ellas?:
(...)
1. Criterio de nacimiento: Según él pertenecen a la literatura gallega los señores nacidos en Galicia, escriban en el idioma que fuere. De esta manera Camilo José Cela no pertenece a la literatura castellana por haber nacido en Galicia. Extendiendo el criterio a otras latitudes veremos que Joshep Conrad no pertenece a la literatura inglesa, Rilke no pertenece a la alemana, Terencio no pertenece a la latina, Séneca tampoco, los escritores de la España musulmana no pertenecen a la literatura árabe... etc, por haber nacido en Polonia, Checoslovaquia, África y España, respectivamente.
(...)
2. Criterios de peculiaridad: El posible seguidor de este habría de dividir la literatura de España en un mosaico de parcelas, basándose en el ambiente de la literatura a clasificar, en la nota anecdótica: literatura santanderina, madrileña, extremeña, andaluza, gallega, castellana, de La Estrada, etc. Según esta absurda manera de pensar será gallego el escritor que refleja en su obra aquello que tradicionalmente se viene llamando lo gallego: el paisaje de Galicia (Unamuno y Azorín sería entonces grandes escritores gallegos).
(...)
3. Criterio idiomático: Según él pertenecen a la literatura gallega los escritores que escriben en lengua gallega y a la castellana los que, aunque hayan nacido en Pomerania y reflejen el ambiente nepalí escriben en lengua castellana.
Se diferencia de los otros dos criterios en que: a) no es involuntario (nacimiento); b) se atiene a un hecho concreto y no a cien entrelazados (peculiaridad ambiental)
(...)
Estas consideraciones me vienen a cuento porque están apareciendo con alguna frecuencia actitudes de ciertos escritores (...), naturales de Galicia, actitudes que se revelan como andróginas y ambiguas. No quieren escribir en gallego pero se consideran escritores gallegos y se tratan a sí mismos de desamparados de la crítica regional y ausentes de sus antologías... (...) Algunos de estos, casi siempre desconocidas medianías, son individuos que no se atreven a lanzarse a la literatura castellana, por estimar cortas sus fuerzas y larga la competencia, y sin renegar de la lengua castellana tratan de ser algo de esta esquina de España, chillando a voz en cuello que han nacido en Pontevedra, El Ferrol o La Coruña... Otros de éstos, los más interesantes quizás, sienten verdaderamente a Galicia y subconscientemente desean escribir en gallego y dedicar a él su obra, pero.... no se les hace fácil el idioma en que quizás mamó su padre y escriben rotundamente en castellano; intentando justificarse a sí mismos con esos sofismos de si el traducirse...., de si la universalidad, de si... Señores, déjense de dingolondangos; o a una literatura o a otra. Ni la Pardo Bazán se vio desamparada de Murguía o Salaregui, ni Valle-Inclán protestó por no estar incluido en la escolma de López Aydillo. Si ustedes escriben en castellano, que se ocupe de ustedes la crítica castellana, y si no tiene usted categoría para que reparen en su figura, amuélense y a otra cosa".

Iribarne, a cólera de Deus

2005-06-13T23:08:00.000+02:00

No ecuador da campaña, cando semella que cobra pulo a posibilidade de botar a todo ese séquito de rémoras inútiles que X.M. Beiras chamaría a peste fraguiana, venme á mente unha película que reflexa o que sinto cando vexo na televisión a esa caricatura de si mesmo en que se converteu o noutrora omnipotente león de Vilalba.
Aguire, der Zorn Gottes (Aguirre, a cólera de Deus) de Werner Herzog, conta a historia de Lope de Aguirre, un home con enormes ansias de poder que se subleva contra os seus superiores e comeza unha busca desesperada pola súa conta do Dourado, desfacéndose polo camiño de todo aquel que ouse facerlle sombra. Despois de penosas xornadas por unha floresta inzada de perigos, os sobrevivintes conseguen descer río abaixo nunha balsa de madeira. Pouco a pouco, un grupo de indios van matando a todos desde a beira, só sobrevive un Aguirre tan cegado pola súa loucura que é incapaz de ter consciencia da súa situación. A película paga a pena vela só pola escea do final, onde un xenial Klaus Kinski no papel dun Aguirre delirante, deambula na precaria embarcación de paus, soñando cun futuro imposible, urdindo ambiciosos proxectos fracasados, ante o exército de pequenos macacos que invadiu a balsa, e que, coma pulgas choutando na area, son testigos rebuldeiros e bobos dos disparates do gran home.
Pase o que pase o vindeiro día 19, Iribarne, deixará nas nosas retinas coma despedida da súa vida política, unha imaxe tan patética coma a que deixa o Aguirre de Herzog.

Europa vista desde as illas

2005-06-12T15:48:00.000+02:00

Despois de onte ter o inmeso privilexio de acudir aos Premios Xerais de Novela na Illa de San Simón (e San Antón), e coa fermosa perspectiva de distanciamento co continente que iso da, hoxe non podo máis que retomar unha idea da que xa falei nalgún post anterior; e fágoa recomendando un artigo que aparece no suplemento do domingo do xornal El pais. Unha boa reflexión de Alain Touraine sobre o esgotamento da proposta socialdemócrata europea, algo que xa se viña intuindo en moitas das eleccións celebradas recentemente en diversos paises do noso entorno, e no xurdimento de novos discursos e novas praxes na esquerda europea e mundial.
Hai uns días vin a película My Fair Lady de George Cukor, baseada na obra teatral de George Bernard Shaw. Unha crítica amable á ridícula compartimentación das clases sociais, a partires dunha serie de convencións prestablecidas de comportamentos, linguaxes ou atuendos. Na edición ofrecida polo mesmo xornal que hoxe publica a Touraine, aparece un comentario de Haro Tecglen onde nos conta que Shaw era socialista, concretamente profesaba un socialismo coñecido como Fabiano. Este nome venlle do xeneral romano Fabius Cunctator, ou o que retrasa, o lento. Penso que encaixaría perfetamente con este fabianismo e coa socialdemocracia en xeral, aquilo que dicía Mark Twain de que os costumes son costumes e nengún home debe guindalos pola fiestra; debe engatusalos e facer que baixen polas escadas de chanzo en chanzo.
E se até o de agora parece que a cousa funcionou, empeza a haber sinais que indican que o modelo chegou a un nivel tal de cautela nos cambios, cando non de retroceso, que o que se autodefine como ideoloxía progresista, isto é, pensamento en movemento, sofre dunha grave esclerose, tan grave que, como no tópico do galego, non se sabe se sobe ou se baixa da escada, e á que non lle queda outra saída que a reformulación ou a parálise definitiva.

Terra Australis

2005-06-08T20:12:00.000+02:00

Australia. Cando penso en Australia recordo un coxín co debuxo dun koala no sofá da casa da aldea, trouxérao un veciño emigrado como regalo para os meus bisavós. Sempre sospeitei que aquilo non era simple coincidencia. Australia ten en común con Galiza que está chea de eucaliptos, e ten de diferente que está chea de canguros. O capitán Cook ía un día navegando polos mares do sur e deu con Tasmania, seguiu navegando e recorreu toda a costa leste australiana, por iso se di que o Capitán Cook descubriu Australia. Galiza está oculta nos telexornais, agardando que algún navegante a descubra. Un día, os homes de Cook viron un canguro, e sorprendidos, preguntáronlle aos paisanos que andaban por alí, qué era aquilo, os paisanos dixeron kaguru. Os homes de Cook decidiron copiar aos paisanos e chamaron así ao estraño animal. O conto di que kaguru na lingua daqueles paisanos quere dicir “non o sei”. Non hai constancia de que os paisanos foran galegos. Australia, na peli Los lunes al sol é o lugar soñado, o radicalmente outro. O país onde non hai paro e as rapazas son todas guapas. A peli foi rodada en Vigo porque daba ben o aspecto de lugar en crise e decadente, non porque as viguesas foran feas. Cando na Galiza vai frío, en Australia vai calor, cando na Galiza é noite pecha en Australia está a amencer. A isto chámaselle ser as antípodas. Ambrose Bierce no seu Dicionario do demo define Australia como o país que se topa nos mares do Sur e no que o seu desenvolvemento industrial e comercial se viu inexplicablemente retrasado por unha inoportuna disputa entre os xeógrafos sobre se se trata dun continente ou dunha illa. Na Galiza tal debate non se deu pero isto non evitou o atraso no desenvolvemento industrial e comercial. Hoxe Australia é un país rico e moderno. Galiza tamén. País, quero dicir. Ás veces dame por xogar ao mundo ao revés. Eses días síntome como se vivira nun país diferente. É entón cando imaxino que Fraga gaña por maioría absoluta en Melbourne e que na Galiza... na Galiza goberna un paisano con ganas de facer o australiano, é dicir, comportarse nas antípodas de como se comportaría don Manuel.

Exercicio Espiritual

2005-06-06T22:14:00.000+02:00

Con que se nos poderían pagar de abondo linguas enganosas?
Con afiadas frechas de guerreiro e con ascuas de xesta.

Salmo 120.

"Diríase que la neotelevisión logra su propia identidad y legitimación en la medida en que se exhibe a sí misma y fundamenta la singularidad de su discurso en el atractivo que se le supone a su propio mundo.
En realidad, esta autorreferencia es consecuencia de un fenómeno más amplio: el germen totalizador que está en la base del propio discurso televisual; los hechos significativos, las personas conocidas, los lugares de interés, las opiniones comprometidas existen en cuanto han sido puestas en circulación a través de la pequeña pantalla y, por lo tanto, han sido legitimados por la televisión". José Luis Sánchez Noriega, Historia del cine

A multitudinaria manifestación contra Ence en Pontevedra, a interesante exposición Diáspora do museo Marco sobre artistas galegos no exilio, o xeneroso e criativo traballo dos autores/as de Hai que Botalos, o abnegado esforzo de miles de persoas para conseguir que a todavía segunda forza do país, teña o espazo na rúa para publicitarse, que lle é negado nos medios de comunicación; todos son espellismos que puiden experimentar estes días atrás, pero que, tal como se desprende do texto de Sánchez Noriega, non existen.
Sorte ter unha Biblia a man, libro que sobor de todo na súa primeira parte, ven ser unha homenaxe monumental aos tan estériles coma relaxantes anceios de vinganza, e que mesmo para un agnóstico coma min, é útil.

A pregunta do millón

2005-06-01T20:42:00.000+02:00

Nas eleccións de febreiro en Portugal, puidemos comprobar como o PS obtiña a maioría absoluta, pero isto, sorprendentemente para alguén que extrapole esta realidade á política española, non significou un retroceso do voto á esquerda dos socialistas. Todo o contrario, tanto o PCP como o novedoso Bloco de Esquerdas obtiveron cadanseu bo resultado.
No Estado Español, o PSOE tamén gañou unhas eleccións discurridas nunhas circunstancias moi especiais, onde a esquerda se concentrou nos socialdemócratas co fin de impedir un recunque dun PP moi forte. No caso peculiar do Estado Español está claro que as tensións nacionais o condicionan todo. Isto provoca que só nas “periferias” xurdan alternativas pola esquerda de certa entidade ao Partido Socialista, pois os que en potencia poderían formar parte do eleitorado de IU, tenden a apoiar -por mor de evitar que nacionalismos non españolistas cobren demasiado peso- ao partido máis grande. Pero tamén provoca que o neoliberalismo manifesto do PP, sexa mellor dixerido ao vir envolto no seu españolismo de reacción, por moitos dos que noutras circunstancias se sentirían os primeiros agraviados desas políticas económicas. Así e todo, as movilizacións contra a LOU, contra a xestión do tema Prestige, ou en contra da guerra no Iraque, demostraron que hai un novo protagonismo da sociedade civil.
Tras a derrota do SDP en Renania do Norte-Westfalia, o lugar onde naceu a versión máis social do capitalismo, un histórico lider dese grupo como Oskar Lafontaine -despois de ter feito no medio da campaña claras críticas ao neoliberalismo- anunciou que deixaba o partido, para criar unha nova formación á esquerda dos socialdemócratas alemáns. E falar da socialdemocracia xermana non é falar de calquera cousa.
Hoxe comentaban na radio un artigo de Sami Nair –que non lin- publicado na prensa francesa, no que sostiña que os resultados do referendum sobre Constitución en Franza, evidenciaban unha crise de calado no pensamento socio-liberal que prendeu en Europa tras a Segunda Guerra Mundial. Sen dúbida, a semellanza do SPD, no Partido Socialista Francés tamén hai visos de quebra. Nun país cun sector público tradicionalmente moi forte, cunha sociedade culta e acostumada ao debate, onde a forza dos grupos altermundialistas -con líderes tan carismáticos como José Bové- é considerable, ou cuns sindicatos moi belixerantes no tema social –a diferenza do que sucede cos españois por certo-, é difícil resistir á presión, o que está levando a moitos dirixentes do PSF a posturas máis críticas que até o de agora.
Coa victoria histórica de Blair, como argumento que contradí todo o exposto, podémonos preguntar sen cair en falsos entusiasmos:
Está a nacer outra esquerda posible en Europa, ou estamos asistindo ás derradeiras resistencias agónicas dunha ideoloxía feita cascotes o día que caiu o muro de Berlín?

Crónica anunciada dun debate furtado

2005-05-30T19:54:00.000+02:00

Onte a Franza, o mesmo país en que naceu o conceto de cidadanía e de soberanía nacional tal como o coñecemos hoxe, deu un rotundo non á chamada Constitución Europea. Un non xurdido dun debate fundo na sociedade francesa. Un debate tan intenso, que mesmo provocou unha fenda no seo do Partido Socialista, e na que grupos vindos do movemento altermundialista como ATTAC, ou todo o mundo sindical, tiveron un peso moi importante.
Exactamente o que non sucedeu no Estado Español, onde só unha Izquierda Unida en horas baixas, e os sindicatos e partidos de esquerda da "periferia" levaron a bandeira do non crítico.
Semella que todo isto colleu co pé trocado aos grandes medios de comunicación do sur dos Pirineus e á súa intelligentsia orbitante:
Aos medios de dereitas porque -pese á súa ambigüedade calculada no referendum español, para tratar de desgastar ao goberno de Zapatero- saben que o non da Franza, ademáis de ser unha censura ao goberno de Chirac, amosa unha oposición ás políticas neoliberais, que, como a famosa directiva Bolkestein -tentativa de que os servizos culturais, educativos ou sanitarios sexan considerados meros produtos económicos susceptibles de seren privatizados-, queren facer da Europa un espello dos Estados Unidos, onde os traballadores mexicanos ou bolivianos, son sustituidos polos traballadores polacos ou checos.
Aos medios de esquerdas -se eles existir- porque o sucedido na Franza, está xa a provocar o debate menos desexado, o debate que eles mesmos, sen rubor algún, se negaron a promover cando o texto constitucional ía ser votado no Estado Español.
Entre divertido e patético, resulta escoitar agora aos mesmos que vendían a Constitución Europea como a panacea dos dereitos humáns -esquecendo conscentemente todo o que dicía a terceira parte do texto- a facer equilibrios intelectuais para recoñecer que non era ouro todo o que relucía cando, entusiasmados, nos convidaban a votar, e calar.

Fausto é do PSdG

2005-05-27T20:48:00.000+02:00

Hai dúas castes de demócratas (descontando os que usan ese tiduo como disfraz): os que non queren máis que a democracia, e os que queren ademáis -e sobre todo- os seus froitos. Para os premeiros a democracia é un valo protector, en cuio recinto agardan faguer tranquilamente o seu negocio, pequeno ou grande. Para os segundos é un arbre, e quédanse pasmados cando alguén, chamándose demócrata, non quere deixalo froitificar ou pódalle as mellores ponlas para faguerlle inxertos inicuos.
(...)
Os formulistas e os hipócritas -a terceira caste- chegan a parecérense moito, quizais a seren os mesmos (non en vestidura, pero si no fondo dos móbiles e dos procedimentos) nos intres decisivos.
(...)
O demócrata realista, o que ten fe na boa vontade dun pobo, o que estima a democracia como un diálogo para chegar a un resultado -e non como unha regla conservadora-, non por isto nega que moitas cousas -as que o merezan- deban seren conservadas. Mais quere que a democracia opere para destruir as caducas. Daquela o formulista xeneraliza, e chámalle destructor. Pensa que o que quer non é faguer un horto, senón unha escombreira.
(...)
Si o formulista falase craramente desacreditaríase. Con moita solermia vaino embrullando todo, e ten para iso tan descarado inxenio que pode -chamándose demócrata até o fin- topar fórmulas para axudar aos enemigos da democracia ou para pactar con eles, con tal de que o seu valo, ou o seu negocio sexan respetados.

Hoxe, cando comecei a ler o artigo de Rafael Dieste de onde saquei estes extractos, collín medo. Pensei que espertara dun soño, que en realidade estabamos a vivir no primeiro de agosto do 1937 -ano da súa publicación na revista Nova Galicia- e o que é pior, que Francisco Vázquez por aquel entón xa era o alcalde d´A Coruña. Parecíame como se Dieste escribira este artigo en reacción ás declaracións do senador con máis testosterona de todo o partido da rosa, nas que falaba dun posible pacto cun sector do PP -caso de que este partido perda as eleccións- antes que co BNG.
Tranquilizoume moito fitar para o calendario e comprobar que no século en que andamos os anos xa non empezan por 19, pero o que non puido evitar que siga máis desasosegado que Fernando Pessoa correndo diante do boi de Allariz, foi cando repararei en que -aparte da extravagancia que supón que A Coruña ainda teña a este fulano de alcalde- Francisco Vázquez ten mando suficiente no PSdG como para impor o que Fole chamaría: un pauto co demo. Vade Retro.

A risa do merlo

2005-05-25T20:04:00.000+02:00

Miguel Torga, no seu marabilloso libro Bichos, conta a historia do merlo Farrusco. Unha fábula deliciosa que ven a conto ante esta febre de enquisas e contraenquisas que sempre agroma nas épocas eleitorais. Máis apropiado se cabe, ao falarmos deste noso país, onde os titulares da prensa son comprados e vendidos do mesmo xeito como se negocia o prezo do porco despois da matanza; isto é, á vista de todos, coa precisión da romana, e a tanto por quilo-canal:
A mociña Clara, recentemente comprometida co seu noivo Rodrigo, preguntou ao cuco: Cuco do Minho, cuco da Beira: quantos anos me dás de solteira? ao cual o cuco respostou con tres cucús. A rapariga, que vía que a súa voda tardaría ainda tres anos ficou aflita. Foi entón que o merlo Farrusco soltou a súa primeira gargalhada.
Intranquila, a Clara foi outravolta xunta do cuco: Cuco do Minho, cuco da Beira: quantos anos me das de solteira? O pitoniso desta vez deu catro cucús. E a nena, totalmente desgustada, voltou ao traballo invadida pola desilusión.
Pero cando a noite caiu disposta a selar com negrura aquela tristeza humana, o Farrusco, solidario con aquela rapaza tan crédula, saltou da espesura e botou ao ceu unha segunda gargallada.
Foi aquel riso tan fresco e tan espontaneo, que a rapariga por fin puxo os pés na terra, deixouse contaxiar a alegría, e gañou ánimo suficiente, como para non volver dar creto ao canto daquel cuco parvo, que mesmo a un simple merlo, provocaba risa.

Localismo e galeguismo

2005-05-21T19:37:00.000+02:00

Onte asistín á conferencia que deu Anxo Quintana no clube Faro de Vigo. No pequeno debate xurdido ao final, alguén entre os asistentes fixo mención -ao meu entender facendo fincapé nunha óptica máis localista ca galega- á desatención que Vigo padeceu e padece por parte das administracións. (Acaso non é toda Galiza a que padece desatención?).
Quintana respostoulle, atinadamente, que o desenrolo de Vigo non é unha cuestión local, senon unha cuestión nacional. Da boa marcha de Vigo como cidade central da eurorrexión Galiza-Portugal, depende en boa parte a economía da Galiza toda.
Hoxe veño de rematar un libro interesante titulado Mater Dolorosa, do historiador español José Álvarez Junco. Trata dos avatares que viviu toda a construcción nacional española dende o escollido como fito fundacional: a bautizada como Guerra da Independencia, até o chamado desastre nacional do 1898; vemos así, contra o que indica o mito, que o nacionalismo español, o mesmo que todos os nacionalismos modernos, obedece a un proceso de criación intelectual parido e desenvolvido ao longo do século XIX, e non a unha abstracta vontade de unidade orixinaria, que se remonte aos escuros tempos dos visigodos.
Nalgúns dos poucos momentos en que Álvarez Junco fala dos outros nacionalismos estatais, di algunhas cousas -outras non tanto- razonables:

En el caso español, es especialmente elocuente el ejemplo gallego. Si el origen de las tensiones hubiera sido un fenómeno puramente étnico-cultural, elaborado por minorías literarias, el nacionalismo gallego tendría que haber sido tanto más fuerte que el catalán y el vasco: existía un territorio perfectamente delimitado, una lengua, incluso unos problemas sociales, alrededor de los "foros", que podían haberse presentado como producto de una situación de opresión colonial; y, desde luego, existió un Rexurdimento literario gallego comparable con la Renaixença catalana. Y, sin embargo, el galleguismo político, aunque nació, fue hasta muy tarde un fenómeno minoritario. A los ingredientes etno-culturales y al romanticismo literario hay que añadir, pues, otros factores [socioeconómicos].
(...)
Las diferencias de desarrollo económico existentes a comienzos del XIX se acentuaron de manera espectacular en el último cuarto de ese siglo. Las dos zonas industriales que se desarrollaron giraban en torno a dos grandes ciudades, únicas que podían competir con la capital política del Estado: Barcelona y Bilbao. Especialmente la primera, no sólo muy rica sino tan poblada como Madrid y bien conectada, al final del siglo con París, capital cultural de Europa. En el caso Bilbaíno, la gran ciudad fue ella misma producto del desarrollo minero y metalúrgico; la región estaba menos poblada y sus comunicaciones eran peores que las del área barcelonesa, pero la concentración de riqueza fue no menos espectacular y existía una conexión relativamente fácil con Londres, el centro financiero mundial.
(...)
La diferenciación fundamental, que convirtió al bizcaitarrismo en menos amenazador que el catalanismo durante muchas décadas, fue la carga rural y carlista de sus ideólogos, lo que hizo que los intelectuales vascos de primera magnitud tendieran a distanciarse del nacionalismo e instalarse en Castilla. En el caso gallego, no sólo faltó el desarrollo industrial que hubiera dado importancia y peso a las reivindicaciones de la región, sino que no hubo una ciudad de indiscutible primacía donde las élites intelectuales se reunieran y organizaran su enfrentamiento con Madrid; las élites descontentas, para colmo, tenían una válvula de escape al alcance de la mano, como era la emigración; con lo que el nacionalismo gallego, además de ser minoritario, nació en Madrid o en Buenos Aires.

Se ben é discutible iso de que o nacionalismo galego naceu exclusivamente en Madrid ou Bos Aires, sí acerta o autor na diagnose dalgunhas das eivas históricas que o noso país ten a respeito doutros lugares do Estado. Eivas estruturais, pero eivas modificables. Certamente non é só o factor cultural o que crea o conflito -ainda que de non existir o aglutinador da reivindicación cultural o conflito teríase desactivado antes- senon tamén o factor económico. Álvarez Junco fala da posibilidade que tería un nacionalismo galego forte de acudir ao tema dos foros para denunciar a situación colonial, sen se decatar -ou se cadra si se decatou- de que é precisamente a circunstancia que está a describir, o que constitúe o feito colonial galego: a marxinación da Galiza e polo tanto das súas élites, nese proceso de industrialización que agromaba a nivel estatal. Esa é a nosa diferenza fronte a outras zonas do estado, iso impediu a existencia dunha urbe representativa das demandas fronte ao estado central, que fortalecera ao nacionalismo galego. E iso explica -volvendo á conferencia de onte- moitas das carencias que vemos na actualidade.
Se cadra, xa non é o momento de aspirar a esa única grande cidade-temón, senon que o necesario é vertebrar esoutra cidade ininterrompida que vai dende o Douro até Ferrolterra; así e todo, a importancia da área metropolitana viguesa non é un tema exclusivamente de desenrolo local, a súa posición xeográfica e económica, fai que sexa aquí onde está en xogo a viabilidade futura de Galiza como país.
Por que senon as forzas máis centralizadoras e negadoras da cultura galega -o pacovazquismo sucursalista, os caciques das deputacións e a maioría dos medios de comunicación- tenden a exacerbar os conflitos entre o norte e o sur, entre cidades, ou entre eses estraños entes, produtos tamén do s.XIX, chamadas provincias?

Contrapunto a un contrapunto

2005-05-18T20:09:00.000+02:00

Leo na web da Cadenaser unha información sobre a influenza dos blogues na conformación de opinión política. Segundo vexo, este medio ainda non é un fenómeno de masas, pero sí consegue ter certa influenza. Disque o que se di nun blog retroalimenta aos outros blogues e aos leitores dos mesmos, de xeito que a información acaba por fluir dun xeito efectivo.
Imbuido deste espíritu optimista, decídome a aportar un graiño de area co ánimo de que, por unha vez, sexa escoitada esta pequena frustración diaria que agroma na lectura da prensa do noso país.
Hoxe Javier Sánchez de Dios (un dos comentaristas políticos de peso no Faro de Vigo e non dos máis obtusos da prensa galega), escribe un artigo de opinión sobre a votación consensuada entre PSOE-BNG no congreso dos deputados para dar un pulo ao manido Plan Galicia co expresivo título de El satélite.
O que o xornalista ven dicir no artigo é que o BNG non estivo o suficientemente exixente co PSOE, que tragou co que lle puxeron diante pola necesidade seica, de buscar onde acubillarse tras as vindeiras eleccións. O señor síntese pouco menos que defraudado polo BNG, pola falta de belixerancia e pola deixación do seu caracter soberanista ao querer orbitar arredor de ZP. Exactamente o mesmo tipo de personaxe que gasta litros de tinta falando da radicalidade da UPG, do control de aceiro que impón Francisco Rodríguez, e da falta de altura de miras do BNG, hoxe, que non pode poñer unha tacha con eses argumentos á decisión dos nacionalistas de que se visualice a posibilidade dun cambio, pide máis contundencia, máis intransixencia e máis radicalidade.
O caso é poñer o contrapunto á portada do mesmo xornal, que evidenciaba a utilidade da representación nacionalista en Madrid para facer o que non se pode facer na Galiza: xestos que mostren a vontade de que haxa unha alternativa.
Cara ao final dá un pequeno tirón de orellas á apatía de ZP no tema das inversións na nosa terra, pero o que non aparece por ningures son os socialistas galegos, seica o PSdG non ten nada que dicir?, por qué non se lle demanda ao PSdG a mesma belixerancia e compromiso que aos demáis? non hai deputados galegos nos escanos socialistas que reclamen o que o señor Sánchez de Dios demanda?. Señor TP (touri-presente) por favor atenda ao señor da prensa como se merece.

Tras 2666, toca 2046

2005-05-12T00:23:00.000+02:00

Él lembra esa época pasada
como se mirase a traverso dun cristal coberto de po
O pasado é algo que pode ver, pero non tocar
todo canto ve está borroso e confuso.

"In the mood for love". Wong-Kar-Wai

Hoxe vin In the mood for love de Wong-Kar-Wai. A historia dun home e dunha muller que descobren que as súas parellas son amantes e que tentan, sen chegar a conseguilo, suplir as súas respectivas carencias afectivas mediante citas nun cuarto cun número na porta: 2046. A cifra que dará título á súa seguinte película.
Do cine deste home gústanme varias cousas:
1. A sensación xeral de melancolía que destila.
2. Que as súas personaxes fumen como se fumaba nas películas clásicas de Hollywood: con elegancia e parsimonia -será por iso que os seus protagonistas masculinos semellan unha mezcla de Humphrey Bogart e Clark Gable con ollos rasgados.
3. Que as bandas sonoras, cos seus valses decadentes, os seus boleros balorentos e ás súas arias sofisticadas, rezumen bo gusto e doten de deliciosa nostalxia ou de sutil sentido do humor ás diferentes esceas.
4. O xeito tan persoal que ten para mostrar o filmado. Case que espiando ás personaxes. A cámara observa colándose nas portas entreabertas, nos buratos da parede, na cornixa da fiestra, a traverso de cristais suxos ou cheos de vao...
5. A ausencia de contacto físico das personaxes. Onde collerse da man ten a mesma carga de intensidade que facer o amor ou bicarse.
6. As cámaras lentas a modo de suliñado.
7. E sobor de todo gústame a fragmentación dos planos mediante a utilización de espellos. Unha sorte de visión cubista da realidade.

Declaración Pragmática Pre-eleitoral

2005-05-09T21:03:00.000+02:00

Se, ante o que significan para Galiza as vindeiras eleccións de cara a futuras reformas do Estado, de cara ao benestar e á liberdade dos seus cidadáns, e de cara á propia existencia como país de seu (e como proba dos riscos, a Rajoy e ao seu Covadonguismo irredento me remito), tomamos coma tese a máxima de San Ignacio de Loyola: "en tempos de turbación non facer mundanza" -definición por antonomasia do pensamento conservador encarnado en Fraga e no PP-, e como antítese a lóxica Lampedusiana de: "mudar algo para que nada mude" -definitoria do esquerdismo edulcorado e do xacobinismo adormecido de Touriño e do PSOE-, a síntese á que podemos chegar é que este bipartidismo que nos queren impoñer dende os seus respectivos medios afíns, non só é un sistema inimigo do pluralismo e da democracia, senon que ainda por riba, trátanos, aos eleitores, coma se foramos parvos.
Con todas as eivas que se lle queiran pór (que son moitas) non hai máis que un candidato -e ogallá a nosa sociedade demandara que houbera máis- no actual panorama político galego, que en tempo de turbación esté disposto a facer mudanza -ou a incidir para que ésta se faga- e que esta mudanza sexa unha mudanza de calado: Anxo Quintana González.
E o resto é teimar en enlearse con debates menores, ou ganas de volver a perder o enésimo tren.

Dieste, Duchamp, Bolaño e a vida real

2005-05-08T00:10:00.000+02:00

Espinoza salió al patio trasero y vio un libro que colgaba de una cuerda para tender la ropa. No se quiso acercar a ver de qué libro se trataba, pero cuando volvió a entrar en la casa le preguntó a Amalfitano por él.
- Es el "Testamento geométrico", de Rafael Dieste -dijo Amalfitano.
- Rafael Dieste, un poeta gallego -dijo Espinoza.
- Ese mismo -dijo Amalfitano-, pero éste no es un libro de poesía sino de geometría, las cosas que se le ocurrieron a Dieste mientras ejerció como profesor de instituto.
Espinoza le tradujo a Pelletier lo que Amalfitano le había dicho.
-¿Y está colgado en el patio? -dijo Pelletier con una sonrisa.
- Sí -dijo Espinoza mientras Amalfitano buscaba en el refrigerador algo que pudieran comer-, como si fuera una camisa puesta a secar.

La idea, por supuesto, era de Duchamp
Durante su estancia en Buenos Aires sólo existe o sólo se conserva un ready-made.
(...)
Calvin Tomkins escribe al respecto: Con motivo de la boda de su hermana Suzanne con su íntimo amigo Jean Crotti, que se casaron en París el 14 de abril de 1919, Duchamp mandó por correo un regalo a la pareja. Se trataba de unas instrucciones para colgar un tratado de geometría de la ventana de su apartamento y fijarlo con cordel, para que el viento pudiera "hojear el libro, escoger los problemas, pasar las páginas y arrancarlas".
(...)
Suzanne y Jean siguieron las instrucciones de Duchamp con buen humor. De hecho, llegaron a fotografiar aquel libro abierto suspendido en el aire -imagen que constituye el único testimonio de la obra, que no logró sobrevivir a semejante exposición a los elementos- y más tarde Suzanne pintó un cuadro de él titulado "Le ready-made malhereux de Marcel".
(...)
Sigue Tomkins: En los últimos años Duchamp confesó a un entrevistador que había disfrutado desacreditando "la seriedad de un libro cargado de principios" como aquel y hasta insinuó a otro periodista que, al exponerlo a las inclemencias del tiempo, "el tratado había captado por fin cuatro cosas de la vida".

¿De qué trata el experimento?, dijo Rosa. ¿Qué experimento?, dijo Amalfitano. El del libro colgado, dijo Rosa. No es ningún experimento, en el sentido literal de la palabra, dijo Amalfitano. ¿Por qué está allí?, dijo Rosa. Se me ocurrió de repente, dijo Amalfitano, la idea es de Duchamp, dejar un libro de geometría colgado a la intemperie para ver si aprende cuatro cosas de la vida real. Lo vas a destrozar, dijo Rosa. Yo no, la naturaleza. Oye, tú cada día estás más loco, dijo Rosa. Amalfitano sonrió. Nunca te había visto hacerle un cosa así a un libro, dijo Rosa. No es mío, dijo Amalfitano. Da lo mismo, dijo Rosa, ahora es tuyo. Es curioso, dijo Amalfitano, así debería ser pero lo cierto es que no lo siento como un libro que me pertenezca, además tengo la impresión, casi la certeza, de que no le estoy haciendo ningún daño. Pues haz cuenta de que es mío y descuélgalo, dijo Rosa, los vecinos van a creer que estás loco. ¿Los vecinos, los que ponen trozos de vidrio encima de las tapias? Ésos ni siquiera saben que exisitimos, dijo Amalfitano, y están infinitamente más locos que yo.

"2666", Roberto Bolaño, 2004.

Verbas na auga

2005-05-03T00:09:00.000+02:00

Soon this place will be too small
all my veins and bones
will be burned to dust
You can throw me into
a black iron pot
and my dust will tell
what my flesh would not

Segundo Bergman, no seu filme O sétimo selo, a morte é un xadrecista encarapuchado, barbilampiño e de ollada sinistra, que cando é chegado o noso momento, inicia a cadea de movementos que desembocarán, irremediablemente, nun xaque mate.
A tarde do 30 de abril, tras varias semáns facéndome compaña, rematei a lectura desa epopeia que é Os Miserables, asistindo á morte do seu protagonista principal, Jean Valjean.
Cando un ser querido vai morrer mirámolo cunha olla fixa nel, como se quixeramos retelo. Coa cursilería que lle caracteriza, Victor Hugo vai describindo o momento en que Jean Valjean, arrodeado pola filla e mailo seu marido, despide este mundo. Os dous mozos, mudos de angustia, sen saberen qué dicirlle á morte, desesperados e trementes, estaban de pé diante del, Cosette collida da man de Marius.
Non teño claro se a literatura é unha continuación da vida ou se sucede ao revés, pero curiosamente, no final dese mesmo 30 de abril en que asistín á representación dunha morte de ficción, recibín a noticia doutra morte, ésta moi real: O xadrecista encarapuchado fixéralle un xaque mate a alguén próximo a min.

Somos verbas escritas na auga, así fala a letra dunha canción libanesa que Lhasa versionou o seguinte día 1 de maio en Compostela. Esta mexicana de personalidade singular e falar pausado, fíxome levitar coa súa música estraña, onde o espíritu roqueiro dunha P.J. Harvey, dáse a man con desgarradas historias de desamor a ritmo de rancheira, ou coa sofisticación francesa vinda do Canadá, país onde ela mora.
Na presentación do tema Soon this place will be too small, Lhasa contounos a teoría que ten o seu pai sobre a nosa existencia: Cando estamos no ventre da nosa nai, somos só un puntiño de luz infinitamente pequeno. Pouco a pouco imos crecendo, sentindo os estímulos exteriores, até que un día decatámonos de que aquel lugar é cativo de máis para nós. Entón, prodúcese o parto. Todo o noso mundo coñecido, cos seus límites, convértese nun caos, e nese momento de cambio, onde todo é novo, pensamos con incocencia xa está, é a fin, xa todo rematou. Ese día nacemos.
E vai pasando o tempo, e imos crecendo, e imos viaxando, coñecendo este amplo novo mundo aberto ante os nosos ollos. Até que chega un día en que somos vellos e ese mundo outrora inmenso volve ficar cativo. E entón vennos a hora de morrer, e novamente voltamos a pensar xa está, esta si que é a fin, xa todo acabou. E ese día...
Lhasa saudounos ao empezar o concerto desexándonos un feliz día dos traballadores, e eu sain convencido de que polo menos durante as dúas horas que durou a súa actuación, fun feliz.

Música para camaleóns

2005-04-26T23:43:00.000+02:00

Fíxenme hai pouco cunha obra da que escoitara falar repetidas veces, as Variacións Goldberg de Bach interpretadas por Glenn Gould, e levo tres días enganchado a ela.
Hoxe estiven revisitando un libro que teño dende hai anos: Os testamentos traizoados de Milan Kundera. Lembreime desta escolma de pequenos ensaios porque entre outros temas fala de música. Curiosamente, aparece unha anécdota protagonizada por Glenn Gould. Conta Kundera que o pianista estivo dando uns concertos en Moscú para estudantes do conservatorio. Tras tocar autores modernos como Weber, Schöenberg e Krenek, diríxese aos seus ouvintes e di: o máis fermoso eloxio que podo facer desta música é dicir que os principios que se poden atopar nela non son novos, que teñen polo menos cincocentos anos, o concerto continuaría despois con tres fugas de Bach.
Era unha provocación -di Kundera- ben meditada: o realismo socialista, doutrina entón oficial en Rusia, opúñase ao moderno en nome da música tradicional; Glenn Gould quixo demostrar que as raíces da música moderna (prohibida na Rusia comunista) chegan moito máis fondo que as da música oficial do realismo socialista (que, en efecto, non era senon unha conservación artificial do romanticismo musical).
Xa sabemos que en cuestións políticas, Kundera non quere saber nada do que cheire a socialismo -noutra parte do ensaio defínese, ante a pregunta de si é de esquerdas ou de dereitas, simplemente cun escapista: son novelista- porén, paréceme interesante a súa crítica ao anquilosamento de toda cultura oficial e o seu ponto de vista contrario aos excesos románticos:
Como se, por tras da arte da melodía, se agocharan dúas intencionalidades posibles, opostas entre sí: como se unha fuga de Bach, ao facernos contemplar unha beleza extrasubxectiva do ser, quixera facernos esquecer a nós mesmos os nosos estados anímicos, as nosas paixóns e mágoas; e, pola contra, como se a melodía romántica quixera que nos sumerxísemos en nós mesmos, facernos sentir o noso eu cunha terrible intensidade e facernos esquecer todo o que se atopa fóra.
Estes días, o corpo estame a pedir que me alonxe das treboadas do Romanticismo (tan atractivas) coas súas diseccións obsesivas do Eu, e aspirar a beleza pura, de expresión contida, e impecable precisión formal, que emana da música de Bach.
Imitar, coma un camaleón, ao Schopenhauer máis etéreo e orientalista que escrebe: Cando escoito música, a miña imaxinación xoga a miudo coa idea de que a vida de todos os homes e a miña propia non son máis que soños dun espíritu eterno, bos ou malos soños, de que cada morte é un espertar.

Libelo despiadado dun fillo ingrato

2005-04-24T20:47:00.000+02:00

Vigo ten moita sorte de estar enclavada nunha fisterra de Europa. Iso evita que os seus visitantes pasen de longo, salvo que decidan guindarse ao mar. O que ven aquí, mal que lle pese, ven a propósito. A maior criación cidadán de Vigo non é un edificio-insignia, un casco vello con encanto, ou un area de actividade cultural intensa. O que consegue vertebrar á cidade, é que a xente toda conflúa, coma gando, nesa vía comercial que constitúen a rúa Urzaiz reformada e a rúa do Príncipe. Unha vez aí o único estímulo existente é recorrelas dun cabo ao outro até cair esgotados.
En Vigo hai varios tipos de cidadáns, todos igual de incultos. Está o Vigués-vigués, que é algo así coma o cristiano antiguo na España do sXVII. Despoís está o Orensano -dentro desta categoría entra todo o que viñera dunha aldea arredor dos anos setenta en diante- que viría sendo coma o mozárabe: é dos nosos, pero menos. Por último, está o portugués que viene al Corte Inglés. O portugués é o mouro, o de fóra.
Todos éstes, coas excepcións que se queiran, forman as clases populares. Por enriba deles están os madrileños, é dicir, todos eses que levan garabata, gastan moreno-raios-uva, teñen iates en Baiona e viven en Canido. Os madrileños non precisan ter nacido en Madrid, porque ainda que se apeliden Alvariño, xa falan e pensan como se así fose.
Os cidadáns de Vigo caracterízanse por dúas cousas: Levar o Faro de Vigo por baixo do brazo e levar Radio Vigo posta no coche. O Faro de Vigo é o típico xornal provinciano sen ánimo de molestar. A súa liña editorial nos temas españois e internacionais consiste en dicir o que din os demáis. Nos temas galegos o seu forte é falar do que se está a facer na Coruña. Radio Vigo é a radio local. Ten o liderado absoluto en ouvintes e tamén unha ausencia absoluta de nivel intelectual. A presentadora do programa máis escoitado da radio viguesa é das que pensa que falar ben consiste en pór acento de Castilla.
O vigués medio síntese moi orgulloso dos seus parques e praias: Castrelos, A Guía, O Castro e Samil. Nestes lugares fanse as fotos de voda. Castrelos é espectacular por unha razón, cando o ves dende a chamada circunvalación (un cacho de estrada cheo de curvas) comprobas que por moitos árbores que haxa, é imposible sacar os ollos da parede que da á parte traseira dun edifico enorme que quedou á vista ao abrir a estrada, é tal variedade de roupa interior colgando dos seus tendais e son tan curiosos os valados publicitarios que un non da feito. A Guía ten tamén o seu interese, sobre todo porque aos seus pés está o asteleiro Vulcano coa súa edificante paisaxe de óxido e todas esas glamurosas infravivendas do barrio de Teis. O Castro éche unha cousa ben bonita, coma en Castrelos, hai árbores de todas as especies, e un castelo. Todos os turistas dos cruceiros (non hai nada como ver a un cruceirista estupefacto por Vigo adiante) que amarran no Berbés van visitalo, soben ao Castro atallando pola rúa da Ferrería, algo así coma un recuncho do Amsterdam máis erótico, pero con cheiro a mexo de gato. Por último está Samil. Todo vigués digno de tal nome está namorado de Samil, e non é de estrañar, onde esté tomarse un cubata no Camaléon da Karina Fálagan que se quite un paseo entre dunas.
Se hai que falar de rúas, fálase. Qué dicir de rúas tan engaiolantes como a Travesía de Vigo, ou Camelias, ou Torrecedeira, ou López Mora... auténticas murallas de formigón que xa quixeran para sí os de Lugo, ou os de Ávila.
Vigo vive das grandes frases. E xa se sabe que canto máis grande é a frase, máis pequeno é o que esa frase define, porque o que é grande de seu explícase só, non necesita argumentos. Así temos que, Vigo é la ciudad más importante de Galicia y de las más pujantes del Noroeste o Faro de Vigo é o periódico decano de la prensa nacional, o porto de Vigo é de los más importantes del mundo, os traballadores de Citroen son los de mayor productividad de Europa, e o Hotel Bahía, esa xoia urbanística, posúe, a marisquería más grande de España.
Pero quen fale de Vigo non pode esquecer o seu rural: un barullo desordeado de casas feas e verde arredor da cidade, con camiños, ruelas e calexóns que desafían á capacidade de orientación até do máis avezado viaxeiro. Vigo é máis bonito na distancia. Por iso desde os miradoiros do CUVI ou do monte Alba gaña tanto esta cidade. Mellor canto máis lonxe.
Seino, son un traidor, pero é que onte estiven camiñando polo centro e lisquei prá casa a fume de carozo. Quixen imitar a Guy Debord e ós seus camaradas, cando nos finais dos sesenta se adicaban a deambular por París. Pasaban varios días sen rumo polas rúas parisienses, e facían o que chamaban psicoxeografías: o debuxo que deixaba o seu vagar pola cidade, nun mapa.
Despois de baixar dende o Calvario até o mar, só puiden pensar que esta cidade é tan vulgar que non inspira nin pesadelos. A miña psicoxeografía seguro que tería forma de bosta. Iso sí, de vaca ourensá.

A estratexia do arqueiro, ou, confianza vs. medo

2005-04-21T23:01:00.000+02:00

Hase facer coma os arqueiros prudentes, que, -conscentes de que o lugar que desexan alcanzar se atopa demasiado lonxe e coñecendo ao mesmo tempo os límites da capacidade do seu arco- poñen a mirada a bastante máis altura que o obxectivo desexado, non para alcanzar coa súa frecha a tanta altura, senón para poder, coa axuda de tan alta mira, chegar ao lugar que se propuxeran.
O Príncipe, Nicolás Maquiavelo.

Xa temos data eleitoral. Os tres candidatos afirman acudir ás urnas coa convicción de chegaren a ser presidentes, pero só un deles pode fachendear de o ter sido anteriormente.
E digo eu: Conseguiron os outros dous (a verdade é que un deses dous a min non me enfeitizaría nen coa axuda do Merlín de Cunqueiro) enfeitizarnos dabondo? Tanto como para elevarmos as miradas alén do que intuimos que os seus respectivos arcos poden abranguer? Facémonos os inocentes e dicimos que sí vemos un cabalo onde só hai unha nube? Permitimos aos nosos ollos ir na dirección cara onde apontan co dedo, ou negámonos a ver nada máis que un "dedo-que-aponta"?
Maquiavelo ensínanos que para saltar un regato o mellor é facer forza como se estivesemos a saltar un río. Todo o que consigamos choutar, será máis camiño andado. E ha ser o correcto cando esta actitude é calificada polo florentino coma prudente. Porén, hai veces que esa estratexia pode conducir á frustración. Pretender avanzar dous pasos e retroceder tres. Chegar a crer que realmente estás en condicións de saltar o río... e acabar nau-Fraga-ndo... sen chaleque salvavidas.

A estratexia do ourizo

2005-04-18T22:43:00.000+02:00

Bernardo Atxaga ten un poema en castelán no que compara ao eusquera cun ourizo que, contra vento e marea, foi sobrevivindo dende a noite dos tempos, retirándose e agachándose nesa nación diminuta que agora se chama País Vasco.
Despois do que leva chovido, despois de ilegalizacións preventivas, despois do acoso brutal ao PNV e despois de contar coa forza de todo un estado e das súas ramificacións mediáticas para censurar, ridiculizar e combater calquera cousa que cheire a soberanismo, unha maioría do electorado da Comunidade Autónoma Vasca -e alén dos pactos coxunturais que se podan facer a partires de agora- segue a pensar que son eles os que deben decidir o seu futuro.
Dí Atxaga: el sueño fue largo, la biblioteca breve; Pero en el siglo veinte, el erizo despertó.
Ainda que os libros sobre o tema vasco darían para encher varias bibliotecas, a base social do nacionalismo é terca como ese ourizo.
Unha bola de púas impermeable.
E esperta, moi esperta.

Portugal ano cero

2005-04-17T20:18:00.000+02:00

Fronte ás improbables lendas, ás abaleantes certezas e ás seguras inseguranzas que o tema da orixe da nación galega -por non falar do tema da súa existencia mesma- podería suscitar, Portugal ten unha grande vantaxe. Leo nun libro para turistas que D. Afonso Henriques, não aceitava que Fernão Peres de Trava, confidente da sua mãe, D. Teresa, a influenciasse no mau sentido, lesando os destinos da futura Pátria Portuguesa e que dese diferendo brotou a Batalha de S. Mamede. Así, a tarde do 24 de junho de 1128, data da Batalha, foi o Día Um de Portugal.
Pese ao complicado que resulta crer o feito de D. Afonso Henriques temer que ninguén lesara os destinos de algo que naquela altura ainda non existía, hai que recoñecer que en cuestión de precisión temporal, o choio é inapelable.
Esta fin de semana andei na vella Vimara, hoxe chamada Guimarães, o lugar onde se topa esa especie de outeiro-altar no que sobrancean o Castelo de Don Henrique e Dona Teresa -primeiros responsaveis do Condado Portucalense-, a igrexa, onde disque foi baptizado o seu fillo -Don Afonso Henriques-, e tamén esa xoia -de restauración recente- que é o Paço dos Duques de Bragança.
Estou certo que un portugués minimamente lúcido, achará que o lugar fede a grandilocuencia chauvinista, o mesmo que un español intelixente, sabe pechar o narís diante do tan imponente como monótono Escorial. Ainda así, un galego non menos crítico que o portugués e que o español, pero máis cheo de conflitos identitarios, non pode deixar de sentir certo abraio ante estes monumentos, por máis paifoco que pareza.
Dito isto, podo comentar que vivín un pequeno soño, deixando que a miña mente se transportara polo menos tan lonxe, coma á bretemosa Normandía, ao ver as grandes chemineas e os inclinados tellados do Paço; que disfrutei rememorando aquela escéptica Historia do Cerco de Lisboa, onde José Saramago, por medio de Raimundo Silva, describe como, Don Afonso Henriques e esa tropa de galegos como ele, "liberan" Lisboa dos mouros, eses outros portugueses que tiveran a desgracia de naceren demasiado cedo; por último, dicir tamén, que sentín ledicia ao ver, pendurada dunha das paredes do Castelo, unha lousa na que se le:

Homenagem à cultura Luso-Galaica
"A nossa língua floresce em Portugal" Castelao
"A minha pátria é a língua portuguesa" Fernando Pessoa
Guimarães. 7. Maio. 1988.

Co pé trocado

2005-04-12T23:37:00.000+02:00

Despois do rebumbio xurdido do asunto Beiras -convintemente amplificado pola prensa con vocación de oposición da oposición que temos neste país- unha pregunta asáltanos con temor: Cara onde nos vai conducir todo isto? Tras tantos anos como leva o nacionalismo a tentar converterse nunha forza estabilizada, seria e con posibilidade de gobernar, cómo pode suceder algo así a tan pouco tempo dunhas eleccións?
No Jaques o fatalista aparece misturada nun intre da conversa entre o astuto Jacques e o seu amo esta anécdota: Parte Esopo cara os baños. No camiño topa cunha patrulla de centinelas atenenses "Onde vas?" "Onde vou?" -resposta Esopo- "Non o sei" "Non o sabes? Pois para o cárcere!" "Védelo -contéstalles Esopo- Non vos dixen que ignoraba onde ía? Tiña a intención de ir aos baños e eis aquí que vou para o cárcere"
O BNG, igual que Esopo, semella estar nun impás onde non sabe cara onde vai. A diferenza entre os dous é que o protagonista da anécdota podía permitirse facer do seu camiñar libremente errático unha seña de identidade e o Bloque non. Esopo burlábase da patrulla atenense. O Bloque non pode rir do seu electorado. Pensabamos que o BNG ía camiño de formar parte do futuro goberno galego e eis aquí que o vemos -e con él á Galiza máis valiosa- correndo o risco de voltar á marxinalidade, o cárcere da política.

O Ancien Régime TV Show, estanos a deixar sans-culottes

2005-04-08T20:06:00.000+02:00

Waterloo, si se lo considera desde el punto de vista culminante de la cuestión, es intencionalmente una victoria contrarrevolucionaria. Es Europa contra Francia, es Petersburgo, Berlín y Viena contra París, es el status quo contra la iniciativa (...) es el zafarrancho de las monarquías contra el indomable motín francés. Apagar de una vez el volcán de este vasto pueblo, erupción desde hace veintisiete años, tal era el sueño. Solidaridad de los Brunswick, de los Nassau, de los Romanoff, de los Hohenzollern, de los Habsburgo, con los Borbones. Waterloo lleva a la grupa el derecho divino. Es cierto que, habiendo sido despótico el imperio, la realeza, por la reacción natural de las cosas, había de ser forzosamente liberal y que un orden constitucional, aunque forzoso, ha surgido de Waterloo, con gran pesar de los vencedores. Es que la revolución no puede ser verdaderamente vencida, y por ser providencial y absolutamente fatal, vuelve a aparecer siempre, antes de Waterloo, con Bonaparte, que derriba los tronos decrépitos, después de Waterloo, con Luis XVIII, que otorga y sufre a un mismo tiempo la Carta constitucional.
(...)
No veamos en Waterloo sino lo que hay realmente en Waterloo. De libertad intencional, nada absolutamente. La contrarrevolución era involuntariamente liberal, lo mismo que, por un fenómeno análogo, Napoleón era involuntariamente revolucionario. El 18 de junio de 1815, Robespierre a caballo perdió los estribos.

Ando a ler estes días unha edición en castelán de Les misérables, de Victor Hugo. Adica varios capítulos a narrar a batalla de Waterloo, de aí saquei este extracto. Paréceme interesante a visión que ofrece, ainda que haxa nela un transfondo de chauvinismo francés ferido e de camufladas saudades por un imperio fracasado. Fala dos valores xurdidos da revolución do 1789 coma unha especie de espíritu poderoso agochado no subsolo. Un ben absoluto que tras facer explosión o impregna todo, mesmo até conseguir que os aristócratas asinen a declaración dos dereitos do home. Se cadra é unha lectura política utilitarista de máis, pouco atenta ao concreto, e que pasa de longo polas xentes de carne e óso. Ainda así, paréceme moi ilustrativa.
O outro día fun ver un filme recomendable: Habana Blues de Benito Zambrano. Unha descripción vitalista da sociedade cubana e do seu potencial humán. Unha película sobre a xente real. Non cae en inxenuidades tipo Ken Loach nin en maniqueismos filo-ianquis tipo Hollywood. O que fai é partir dunha realidade: o pobo cubano ten dereito a tomar as súas decisións sen que ningúen lles vaia ensinar o camiño dende fóra.
Dándolle voltas ao texto de Hugo, encontreille un punto de unión coa illa caribeña. Cando fala dos vencedores de Waterloo -Wellington e as monarquías europeas- di deles que eran involuntariamente liberais. Isto lembroume ao presidente dos USA e ao seu abuso da palabra democracia cada vez que quere “pacificar” algún país: é involuntariamente demócrata. Se facemos a analoxía entre Napoleón e Fidel Castro (seino, é unha boutade) diría que ambos os dous levaron o espíritu dunha revolución á dexeneración do personalismo, porén, seguindo a Hugo, tamén diría que tanto un coma o outro recibiron o legado do que él chama a iniciativa fronte ao status quo.
A contrarrevolución é involuntariamente liberal, do mesmo xeito que os cubáns de Miami son todo o contrario á democracia e á soberanía para o pobo cubano. Napoleón era involuntariamente revolucionario o mesmo que este Castro crepuscular. Malia todo, grazas á revolución –ao que ésta simboliza- se derribaron tronos decrépitos na Franza e se promoveu unha verdadeira soberanía nacional en Cuba.
As ideoloxías son construccións ideais que interactúan coa xente real e que, como diría Hannah Arendt, ordean os feitos nun procedimento absolutamente lóxico, que comeza nunha premisa axiomaticamente aceptada, deducindo todo a partires de aí. O da ideoloxía é un meigallo do que non podemos sair. Por iso, sempre que asistimos á celebración das “Reconquistas” no Estado Español, véñennos á mente afrancesados como Goya, e lembramos, que o que realmente están a celebrar é o vivan las cadenas. Tamén por iso, alén da figura de Castro, e pese a que A Habana teña mais policías por metro cadrado que ningunha outra cidade que eu coñeza (vivan as cadeas?) seguimos a crer que o ianquis non, Cuba sí ainda representa, o indomable motín que cada certo tempo estoura, coma un volcán, no subsolo de Latinoamérica.

Liberdade...Igualdade...Fratern...Relixiosidade!

2005-04-04T21:17:00.000+02:00

Os grandes ideólogos da nova orde mundial pódeno dicir máis alto pero non máis claro. Volveu o tempo das confrontacións de civilizacións. Fronte á ameaza do islam, o rearme confesional. Fronte Mahoma, Cristo nas súas diversas variantes. Protestantes, católicos, ortodoxos, todos choran a este Papa mediático que soubo unir o que Huntington chama Occidente. Os cidadáns de todos os paises europeos e americáns (sen esquecer aos nosos devanceiros, os pais de Israel, que para iso foron os que inventaron o choio), deben deixar ao lado as súas diferenzas e acubillarse baixo a sotana beatífica que os protexerá do mal. Bush reza, Ben Laden reza, Sharon reza, o mundo todo reza. A esquerda, acurralada pola forza deste Papa anticomunista, cala. O cidadán muta imperceptiblemente na figura do fiel.
Os que preferimos venerar a Diderot e a Voltaire e non a Yavhé e a Alá, laboramos máis do que oramos, e asistimos, como convidados de pedra, ao show.

Obituario posmoderno

2005-04-03T20:37:00.000+02:00

Onte morreu o Papa. O Papa viaxeiro, disque. E contraditorio: Tanto se opuxo á guerra do Iraq como se aliñou co Opus Dei e os seus dogmas reacionarios.
Se cadra, a súa relevancia histórica débase a ter contribuido na caida do muro de Berlín. As bondades do capitalismo entraron coma unha cachoeira nas anquilosadas ditaduras do leste europeu. Pero fixérono, iso si, igual ca un paxaro nun museu de cristais de Bohemia, escachando todo o que ainda ficaba en pé.
A portada de El pais de onte resaltaba en grande corpo de letra: El Papa agoniza. Na súa contraportada, en troques, falábase dunha serie de éxito da televisión rusa, na que se recorda con saudade e afabilidade a Bréznev, o dirixente da URSS dende o ano 1964 até 1982, todo un síntoma de que a fórmula "Deus e libre mercado" non brila coa intensidade prometida.
O único claro é que vivimos tempos nos que os xuizos absolutos son imposibles. Escoito aos partidos mais ou menos de esquerda expresar o seu pesar e lamento pola morte do Papa en diferentes grados de convicción. Sentir mágoa pola morte dun ser humán é lóxico, pero un Papa é tamén un axente político. Un esperaba algún comentario crítico.
Cinicamente, sorrío ao comprobar que, a corrente liberadora que era o pensamento de esquerdas, debe pagar, dende que o "telón de aceiro" se desmoronou, unha peaxe de silencio en moitos temas. É a carga dun sentimento de culpabilidade e de fracaso que, grande paradoxo!, mesmo o iguala ao pensamento cristián e á súa lousa do pecado orixinal.
Cando a esquerda era inocente e representaba a esperanza, lamentaría tamén a morte do cidadán Wojtyla, pero non dubidaría en lembrar, no pasamento de Xoán Paulo II, aquilo que segundo os evanxelistas Lucas, Mateo e Marcos, dixo Xesús: "Que difícil lles vai ser aos ricos entrar no Reino de Deus! É máis fácil para un camelo entrar polo ollo dunha agulla, que para un rico entrar no Reino de Deus".
Época descrida. Hoxe en día está menos claro ca nunca que haxa un Reino de Deus ao que ir, quer que sexa o de despois do xuizo final ou o de despois da revolución.
Conformámonos todos, con ir sorteando as nosas contradicións o mellor que podemos, e sen saber ben cara onde, ir tirando.

Arredor de nós

2005-03-31T23:14:00.000+02:00

Hai unha frase que brila dentro dos lugares comúns de moitos deses fala-barato da villa y corte, incapaces de comprender porqué persistimos na nosa teima de non render pleitesía á grande nación de Felipe II e de Felipe... ¿sexto?. O nacionalismo cúrase viaxando, din -¿Só hai un nacionalismo?-. Acostuman empregala cun ton de superioridade, dando por suposto que eles non son nacionalistas -¿Serán esperantistas?-, que eles viaxan moito -algúns deles non viron un barco até que foron á mili-, e que nós non damos saido da nosa vila, ou, o que é pior, da corte... das vacas. Como para todo nesta vida, tamén hai un libro acaido ao tema que nos ocupa. Un clásico galego. Sí, os galegos teñen clásicos. Chámase Arredor de sí, e nel descríbese, entre outras cousas, algo que sempre que fago unha viaxe experimento: A aprendizaxe dos lugares que visito. Aprendo a respectalos, aprendo a ser crítico coas súas virtudes e as súas carencias, aprendo a querelos, pero sobre todo aprendo, por comparación, que o lugar onde vivo tamén pode ensinar unha chea de cousas. E que polo tanto, é merecente de crítica, pero tamén de respecto, e de ser querido.

J. Saramago, escéptico coa viaxe Proustiana, precisa

2005-03-29T22:18:00.000+02:00

Viagem a Portugal. Bibliografía a posteriori. Só para interesados, se os houbera.

Torna o viajante a Vila Real, e agora, sim cumprirá os ritos. O primeiro será Mateus, o solar do morgado. Antes de entrar, deve-se passear neste jardim, sem nenhuma pressa. Por muitos e valiosos que sejam os tesouros dentro, soberbos seríamos se desprezássemos os de fora, estas árvores que do espectro solar só descuidaram o azul, deixam-no para uso do céu; aqui têm todos os tons do verde, do amarelo, do vermelho, do castanho, roçam mesmo as franjas do violeta. São as artes do Outono, esta frescura debaixo dos pés, esta alegria maravilhosa dos olhos, e os lagos que reflectem e multiplicam, de repente o viajante cuida ter caido dentro dum caleidoscópio, Viajante no País das Maravilhas (...) É uma beleza maltratada em rótulos de garrafas de um vinho sem espírito, mas que, por graça de Nasoni, seu arquitecto, se mantém intacta (...) Aqui estão as chapas das gravuras originais de Fragonard e Gérard para a edição dos Lusíadas, e quem for fácil de satisfazer em matéria de arroubos pátrios encontrará autógrafos de Talleyrand, Metternich, Wellington, também de Alexandre, czar da Rússia, todos agradecendo a oferta do livro que não sabiam ler. Com todo o respeito, o viajante considera que o melhor de Mateus ainda é o Nicolau Nasoni.

Aqui, entre Vila Real e Peso da Régua, a arte do socalco atinge a suma perfeição, e é um trabalho que nunca está concluído, é preciso escorar, dar atenção à terra que aluiu, à laje que deslizou, à raiz que fez alavanca e ameaça precipitar o muro no fundo do vale. Vistos de longe, estes homens e estas mulheres parecem anões, naturais do reino de Lilipute, e afinal desafiam em força as montanhas e mantêm-nas domesticadas. São gigantes pessoas, e isto não passa de imaginações do viajante, que as tem pródigas, quando se está mesmo a ver que têm os homens o seu tamanho natural, e basta.

Atravessar a serra do Marão, de Vila Real a Amarante, deveria ser outra imposição cívica como pagar os impostos ou registar os filhos. Enraizado no rio Douro, o Marão é o tronco deitado duma grande árvore de pedra que se prolonga até ao Alto Minho, entrando pela Galiza dentro: reforça-se na Falperra, e abre-se, monte sobre monte, pelo Barroso e Larouco, pela Cabreira e pelo Gerês, até à Peneda, nos altos do Lindoso e de Castro Laboreiro.

M. Proust toma as augas (e o viño) en Tras-os-Montes

2005-03-28T01:30:00.000+02:00

A vida é feita de nadas
De grandes serras paradas
À espera de movimento
De searas onduladas
Pelo vento

Miguel Torga

Nunha cáscara de noz caida dunha nogueira do val de Monterrei, fun navegando estes días de pascoa, ao longo do río Tâmega. Pasei baixo a ponte de Chaves nun suspiro e, como se fora Hans Castorp chegando a Davos-Platz , descubrín o balneario de Vidago, a vila onde a defenestrada monarquía portuguesa se entregaba á nugalla estival. Feito a comezos do século vinte está arrodeado por un parque frondoso inzado de teixos no que, segundo se camiña, van saindo ao paso as bóvedas e azulexos dos nascentes de auga.
Ante a espectacular escaleira dobre da recepción, sentíame tan docemente mareado como o Gustav Aschenbach da Morte en Venecia, ou como un pasaxeiro do Titanic, ignorante da brincadeira que o destino lle tiña reservada. No piano do comedor soaban misturadas co balbordo de culleres e cubertos, as notas indefinidas dunha peza lenta, que a miña imaxinación, xa doente, teimaba en identificar co adagietto da quinta de Mahler, a música que empregou Visconti na súa adaptación da noveliña de Thomas Mann. Os meus ollos, imitando o obxetivo dunha cámara de cine, percorrían pousóns e curiosos a beleza decadente dos salóns, con esa melancolía que sempre emerxe nos lugares onde o pasado foi máis esplendoroso que o presente. Ao mesmo tempo que tarareaba o adagietto, din en pensar, que só a música é inmortal. O feito de fitar para o retrato dun home -un morto- de aspecto decimonónico, que penduraba tras a grande escada, non fixo máis que confirmarmo.
Volvín ao meu navío e, continuando Tâmega abaixo, arribei a Pedras Salgadas. Outro hotel balneario con nascentes románticas, ambiente belle epoque e un precioso edificio de aire centroeuropeo no que se lé en grandes caracteres da época: Casino 1910.
Despois de facer escala nestas estancias, zarpei cara á cidade trasmontana por excelencia, Vila Real. Sen perder en ningún momento de vista a omnipresente serra do Marão e o seu tocado de nubes mouras, procurei no meu peto a etiqueta enrugada e pegañenta dunha botella de viño rosado de Mateus. Sí, é este -pensei namentras botaba para atrás o meu paraugas aberto-, o debuxo era exactamente igual ao pazo que se reflexaba, distorsionado polas pingueiras de orballo, na auga verduxa do estanque rectangular da entrada. A beleza do edificio por fóra -qué dicir dos seus xardíns- é só un aperitivo ante o encanto dos obxectos conservados no seu interior. Mobles barrocos, teitos labrados de castaño, cadros do XVII, porcelás chinesas, vaixelas de prata, vellas esferas co mapamundi e o firmamento, luxosas alfombras, un antecesor do clavicordio, e como maior tesouro, gardado en vitrinas protectoras, o produto do mecenazgo exercido polo morgado do pazo a comezos do sXIX: as placas litográficas da primeira edición ilustrada dos Lusíadas e a súa plasmación en papel.
O poema que cantaba as grandezas dunha nación que temía desaparecer, ilustradas grazas ao dono desaparecido dun pazo inalterado polo tempo. Matizando o que cavilara en Vidago, engadín á miña colección de pensamentos fúteis, que non só a música é inmortal, tamén os poemas e as pedras talladas nos sobreviven.
Tanta beleza e tanta saudade secou o meu padal. Era necesario pór outravolta rumo ao sur. Decidín deixar que o propio Tâmega me fixese desembocar nese Douro, río-autoestrada, que comunica o grande mar dos navegantes con este outro inmenso mar de viñedos. En Peso da Regua apurei un vaso da Quinta de Ventozelo e coa retina acugulada de viliñas brancas, señoriais quintas espalladas, oliveiras ordeadas, cepas retortas, viaductos de vértixe, todo en fin, o que topei no meu camiño dende Vila Real, encarei, créndome xa a bordo dun rabelo cargado de pipotes de Vinho do Porto, a miña noz proa ás adegas do cais de Vila Nova da Gaia. Alá, no mesmo Atlántico que cercou, e que seguirá cercando cando eu xa non esté, a ermida da illa de San Simón, no máis profundo da ría de Vigo.

Queimada Popular

2005-03-22T22:34:00.000+01:00

Hai pouco Xosé Luis Barreiro Rivas recordaba nun xornal cómo o tema dos incendios forestais fora usado por Fraga para desprestixiar ao tripartito que gobernou (parece incrible) este país despois e antes do réxime. Daquela entendíase o lume como un problema máis a solucionar polo goberno, unha materia que se debía abordar dende o punto de vista político.
En plena pax fraguiana, e posto que o monte seguía a arder, aducíronse peregrinas cuestións climáticas para explicar a incidencia do lume. Chovía pouco, cada vez tiñamos mais bosque, e tolos hai en todas partes, así que só nos restaba facer o que fixo Voltaire depois do terremoto de Lisboa: indignarnos coa natureza e calar a boca.
Agora, na decadencia do Imperator, a última moda é falar do terrorismo forestal. Nestes tempos nos que as palabras, a forza de empregarse, perden cada vez máis o seu contido, o termo terrorismo é o novo fetiche.
¿E que podemos facer ante o terrorismo forestal? Como ilegalizar ao pp non parece factible, e xa que fetiche ven do portugués feitiço, o que nos queda é agardar a que as urnas nos esconxuren dunha vez deste malfado ou, no seu defecto, seguir involucionando até o sXIX e facer do carbón vexetal a nosa enerxía nacional. Galiza na involución industrial: ¿Iribarne a nosa raiña Victoria?

A personaxe do día

2005-03-20T21:33:00.000+01:00

Este sábado invertín catro gozosas horas do meu tempo nese exercicio estético que é Ludwig de Luchino Visconti. A historia de Luis II de Baviera, tamén chamado Luis o tolo. O rei que foi mecenas de Wagner, un romántico que acostumaba cabalgar á luz da lúa, namorado platonicamente da súa prima Isabel de Austria -a famosa Sissí-, soñador, católico e homosexual reprimido. Un home que se rebelaba contra a mediocridade do mundo construindo fabulosos castelos e que lle puxo o nome de Elsa á súa prometida Sofía de Austria, en honor á Elsa de Lohengrin. O derradeiro monarca de Baviera antes de ser obrigado a aceptar a integración na expansionista Prusia de Bismark. Un idealista na época da revolución industrial, personaxe fóra do momento histórico que lle tocou vivir. Financiando as artes e maldecindo guerras e política case leva á bancarrota ao seu país. Tras asasinar ao médico que o controlaba suicidaríase, ao xeito da Ofelia de Shakespeare, pois como el mesmo di na película, os que se matan afogándose non estragan o corpo.

Ence é boa vila

2005-03-19T17:38:00.000+01:00

Hannah Arendt axúdase no libro que ando a ler, dunha cita allea para describir o ánimo imperante na República de Weimar: "cada novo grupo cría que non podería topar maior lexitimación, nen mellor atractivo ante as masas que unha clara insistencia en non ser un partido senón un movimento". Era unha época na que a consecuencia da derrota na primeira guerra mundial, o paro era rampante e o descreto do sistema de partidos, total. Só un demagogo coma Hitler podía sacar réditos dun panorama como este.
A que vivimos é tamén unha época de descreto da política, na que asuntos como a chamada crise catalana, son só bazas perdidas. Outro exemplo: onte en Pontevedra asistimos ao nacemento dun movemento supra-partidario con funcións de acoso e derribo. En estraño maridaxe, dous sindicatos de clase -non está claro qué clase- todas as organizacións empresariais da provincia, o partido popular, parte do psoe e os medios de comunicación en procesión de semana santa, clamaban por deixarse de política e supeditarse á economía.
Como aquel banqueiro que fuxía cos cartos da caixa forte n´A dilixencia de John Ford e que rosmaba indignado perlas do tipo "o Estado tería que pasar desapercibido" "Agora até queren inspeccionar os meus libros de contas" e a lapidaria e cínica "América para os americáns", estes amigos da celulosa tamén rosman contra toda institución que se empeñe en non baixar a cabeza. Fan berrar aos seus monicreques: "Pontevedra para os pontevedreses" pero o que realmente están a dicir é "Pontevedra para nós".

Xeo-política

2005-03-15T23:53:00.000+01:00

Esta fin de semana pasada visitei as covas de Valporquero. Atópanse na vertente leonesa da cordilleira cantábrica, e chámanse así por unha pequena aldea próxima.
O guía, entre chistes rutineiros, contábanos algunhas cousas interesantes sobre a xeoloxía e a formación desas montañas e en particular daquela cova. Falou por exemplo, da grande dureza do manganeso, da porosidade da pedra caliza ou de como a mesma auga que vai furando a pedra durante miles de anos até formar a cavidade é a que acumula os minerais nas estalagtitas e nas estalagmitas para reencher o oco feito.
Dándolle voltas ao que escoitara, e lembrando que xa outra caverna grega fora moi usada como metáfora, ocorréuseme imaxinar á cova como un grande sistema que crece a costa da destrucción e ás estalagtitas e ás estalagmitas como dous polos de poder complementarios que achan imprescindible un estar arriba e outro abaixo. Todo encaixaba: o guía insistía en que a tendencia natural das estalagtitas e das estalagmitas é unirse. Ámbas as dúas tenden a tocarse no centro para tapar totalmente o espazo da cova. É un bipartidismo perfecto.
Na derradeira e máis espectacular sala, o guía ensinounos unha curiosidade pouco frecuente. Hai outro tipo de formacións que non crecen de xeito vertical. Grazas á existencia de correntes de aire imperceptíbeis que en puntos moi determinados se intensifican, estas formacións van acumulando os minerais en sentido horizontal. Son como pequenos apéndices saintes das paredes que rachan coa norma, por iso reciben o poético nome de estalagtitas excéntricas.
Toda a xente do grupo se fixo fotos e se marabillou con aquela catedral natural que do chan ao teito elevaba columnas e tubos de órganos pétreos. Eu, por levar a contraria, non deixaba de procurar coa mirada aquel anaquiño de mineral solidificado, que contra todo pronóstico, paseniñamente, conservaba o seu xeito propio de desenrolo alternativo, algo así como unha esperanza horizontal de non sei que.

O cultivo do odio

2005-03-09T23:51:00.000+01:00

No século XIX, en plena efervescencia do movemento romántico, a pintura europea voltou a súa face cara ao Próximo Oriente, Exipto e o Magreb. Pintores como Ingrès ou Delacroix descubriron nestes paises un mundo cheo de oasis de palmeiras, obeliscos semienterrados, xeques de porte aristocrático, roupas suntuosas, cacerías de feras e haréns repletos de odaliscas de ollada lánguida que colmou a necesidade de pintoresquismo e de misterio escaso xa na industriosa Europa das chimineas de fume negro. Estas estampas popularizáranse no noso continente tras as aventuras expansionistas de Napoleón por algúns dos lugares que co tempo, virían sendo vítimas das voraces políticas imperialistas europeas. Qué lonxe esta visión do mundo árabe-musulmán en comparación coa actual. Dende o prisma contemporaneo mesmo parece que a historia fora unha grande elipse que comezara coas liortas medievais entre os reinos cristiáns e os islámicos e este comezo de século XXI onde o árabe volve encarnar ao antagonista absoluto. Semella como se no medio non tivese sucedido nada.
Pero todo problema ten as súas raiceiras. Tamén do XIX é a noveliña Hadji Murat de Liev Tolstoi. Aprendemos ao lela que o chamado conflicto checheno que de cando en vez emerxe con virulencia en forma de secuestros masivos, ou como onte, co asasinato do guerrilleiro Maskhadov, non é algo que saise da nada, senón que son éstas reedicións brutais de conflictos seculares, case sempre con trasfondo económico, aos que non se lle quere dar solución.
Nesta época neorrelixiosa na que renacen os fundamentalismos e a interpretación cultural dos conflictos, sería imposible achar representacións do árabe-combatente como as que vemos noutros pintores románticos franceses. Así, os árabes aparecen como xentes inofensivas e abraiadas ante a superioridade europea en Napoleón perdoa aos rebeldes do Cairo de Pierre Narcisse Guérin ou como dignos resistentes fronte a brutalidade das tropas napoleónicas en A revolta do Cairo (na imaxe) de Anne-Louis Girodet. Occidente prefire hoxe en día que a confrontación discurra en termos relixiosos porque nunha interpretación socio-económica perdería a batalla das ideas, por iso toda tentativa de criar un nacionalismo árabe laico tipo Nasser foi abortada e por iso levan anos impedindo a formación dun estado palestino.
O primeiro que hai que facer en toda guerra é construir un inimigo aquelado aos nosos intereses. Ao combater a loucos extremistas, non é necesario facermos autocrítica, pois é obvio que os valores das democracias europeas son, polo menos para os seus nacionais, mais respectuosos coa liberdade da persoa e os dereitos humáns que ese fato de encarapuchados fundamentalistas. Este reducionismo permite tamén unir a disparidade de intereses que poden albergar os cidadáns das diferentes sociedades occidentais baixo un mesmo paraugas. Circunscribir o conflicto a unha contenda relixioso-moral é a incubadora perfecta para que a histeria e o patetismo grandilocuente se apoderen, como na descripción da caida de Constantinopla de Stefan Zweij, da racional Europa:

En Santa Sofía (...) se reúnen aquellos que han sido señalados por la muerte.
(...)
El patriarca eleva ahora su voz poderosa, exhortándoles. Cantando, le contestan los coros. Una vez más, suena en ese espacio la sagrada, la eterna voz de occidente, la música. Entonces uno tras otro, el emperador primero, suben al altar para recibir el consuelo de la fe.
(...)
La última misa del imperio romano oriental, la misa de difuntos, ha comenzado, pues la fe cristiana vive por última vez en la catedral de Justiniano.

Mesa-camilla con Hannah Arendt

2005-03-06T15:45:00.000+01:00

Reflexións extraidas de The origins of the totalitarianism

Posta en escea
En 1894, Alfred Dreyfus, un oficial xudeu do Estado Maior francés foi acusado e condeado por espionaxe en favor da Alemaña. Tras o chamado affair Dreyfus foi perdoado polo presidente da República pero non absolto do delito do que se lle acusaba.

Unha cuestión controvertida: o pobo e o populacho
"O populacho é principalmente un grupo no que se encontran representados os refugallos de todas as clases. Esta característica torna fácil a confusión do populacho co pobo, que tamén comprende a todos os estratos da sociedade. Mentras o pobo en todas as grandes revolucións loita pola verdadeira representación, o populacho sempre berrará en favor do home forte, do gran líder. Porque o populacho odia á sociedade da que está excluido tanto como ao Parlamento no que non está representado"

"O que era novo e sorprendente naquela época -ainda que resulte demasiado familiar para nós- era a organización da masa e a adoración polo heroe, da que se beneficiaban os seus dirixentes. O populacho convertiuse en axente directo dese nacionalismo concreto defendido por Barrés, Maurras e Daudet, que xuntos formaron o que era indubidablemente unha clase de élite dos intelectuais mais novos. Estes homes, que despreciaban ao pobo e que moi recentemente foran emerxendo dun ruinoso e decadente culto ao esteticismo, viron na masa unha expresión viva da forza viril e primitiva. Foron eles e as súas teorías quenes por vez primeira identificaron ao populacho co pobo e converteron aos seus dirixentes en heroes nacionais. Foi a súa filosofía do pesimismo e o seu entusiasmo pola predestinación o primeiro signo do colapso inminente da intelligentsia europea"

O valor de dicir non (bis)
"O verdadeiro logro de Zola, que é dificil de advertir nos seus folletos, consiste no valor resolto e intrépido co que este home, que na súa vida e nas súas obras exaltara ao pobo até o punto de lindar coa idolatría, alzouse finalmente para retar, para combater e finalmente para conquistar ás masas, nas que, como Clemenceu, escasamente puido distinguir en momento algún ao populacho do pobo"

[Di Clemenceu]: "Existiron homes capaces de resistir aos mais poderosos monarcas e de negarse a someterse ante eles, pero houbo poucos que resistiran á multitude, que permaneceran sós antes as masas mal conducidas, que se enfrontaran ó seu implacable frenesí sen armas e cos brazos cruzados para dicir non cando se lles exixía un si. Así era Zola!"

A importancia das minorías críticas
"Quenes entón, en amplos termos, eran os que apoiaban a Dreyfus? Quenes eran os 300 000 franceses que devoraron ansiosamente o J´accuse de Zola e seguían relixiosamente os editoriais de Clemenceu? Quenes eran os homes que, finalmente, lograron escindir na Franza a cada clase e incluso a cada familia en faccións opostas a propósito do caso Dreyfus? A resposta é que non formaban partido nin grupo e de forma característica contaban con mais médicos que abogados e funcionarios civís. En ampla medida, porén, eran unha mistura de diversos elementos: homes tan alonxados como Zola e Péguy o Jaurès e Picquart, homes que despois se separarían e seguirían camiños moi diversos. [Di Herzog]: Proceden de partidos políticos e de comunidades relixiosas que nada teñen en común, que se atopan incluso en conflicto entre si... Non se coñecen uns aos outros. Loitaron e nalgunha ocasión loitarán de novo. Non vos enganedes: son a élite da democracia francesa"

Elistismo e populismo: dúas caras dun mesmo ser
"Se Clemenceu houbera tido naquela época suficiente confianza en si mesmo como para considerar que só quenes o escoitaban constituían o verdadeiro pobo de Francia, non tería sido presa dese fatal orgullo que caracterizou o resto da súa carreira. Das súas experiencias no affaire Dreyfus brotou o seu desánimo polo pobo, o seu desprezo polos homes e, finalmente, a súa creenza de que el e só el sería capaz de salvar á República. Xamais se inclinou até aplaudir as aberracións do populacho. Por iso, unha vez que comezou a identificar ao populacho co pobo, apartou o chan dos seus propios pés e sumiuse nese torvo distanciamento que mais tarde o distinguiría".

Coda para o sufrido lector
Perdón por este post tan longo, non tiña tempo para facelo mais curto ;-)

O tío Tom está farto do tío Sam & cia.

2005-03-05T00:04:00.000+01:00

"I believe that there will ultimately be a clash between the oppressed and those that do the oppressing. I believe that there will be a clash between those who want freedom, justice and equality for everyone and those who want to continue the systems of exploitation." Malcolm X.

Pese a que Huntington quixera convencernos de que os conflictos mundiais que se aveciñan terán a súa raiz en supostas incompatibilidades culturais e non nos desequilibrios económicos, os medios falaban hoxe dun estudo da ONU que nos devolve o eco do berro desesperado dese continente desangrado que é África: nos próximos vinte anos uns oitenta millóns de africanos poderán morrer de Sida e uns noventa millóns poderían infectarse se non se toman medidas para combater a enfermidade. Un holocausto en toda regra.
Nese "O choque de civilizacións" tan comentado do Huntington eu só salvaría -por salvar algo- o feito de él tomar ao mundo na súa totalidade, de analizar os conflictos partindo de que hoxe a humanidade está sincronizada e interconectada, de xeito que os problemas dunha parte do globo acaban sendo os problemas da terra toda.
Extrapolando isto ao tema da Sida, e na lóxica Brechtiana de que ata que a min non me toque non movo un dedo, é estúpido pensar que se a pandemia continúa a ese ritmo, non acabaremos sufrindo as súas consecuencias mais pronto que tarde, tamén ao norte do estreito de Xibraltar.
Se cadra, cando a loucura chegue a ese extremo, substanciarase o que Camus escribiu en "A peste" sobre o cárcere de Orán: Desde o ponto de vista superior da peste, todo o mundo, desde o director ata o último detido estaba condeado e, se cadra por primeira vez, reinaba no cárcere unha xustiza absoluta.

Merda

2005-03-02T22:13:00.000+01:00

A pedra que desbotaron os canteiros,
convértese en pedra angular.
Salmo 118

O 12 de agosto de 1961 nunha galería italiana, Piero Manzoni presentou por primeira vez en público a súa obra “Merda d´artista”: noventa caixiñas cun contido neto de trinta gramos conservado ao natural, producido e enlatado en maio do mesmo ano, rigorosamente numeradas e cun prezo equivalente ao valor do ouro. Pódese dicir que a merda lle otorgou a Manzoni un lugar na historia da arte.
Hai pouco vin no programa O Agro unha reportaxe destas que fai a TVG para ensinarnos o ben que vai todo, sobre un mozo (mozo duns corenta, hai que dicilo) que conseguiu a proeza de poder vivir dun rabaño de cabras nas terras do Xurés. No video saían imaxes do fulano pastoreando na serra, intercalados con comentarios sobre como comezara coa explotación, os costos que tivera ao principio, o tipo de cabras que criaba, etc. O que máis me sorprendeu foi que malia adicarse á venda de cabuxas ésta deixara de ser a principal fonte de ingresos, xa que despois de aquelar as instalacións para unha correcta xestión e embalaxe do esterco, vender a merda que xeraban as cabras, dáballe tantos cartos como a venda das cabras mesmas.
Estes días, ao Manuel Fraga-Estadista non lle pareceu ben que un senador de ERC recordara o seu pasado no glorioso movemento nacional e que Anxo Quintana asegurara dormir a perna solta, porque a diferenza del, non ten asasinatos no seu haber que lle poidan perturbar a conciencia. Revolvéndose, e no seu mais inconfundible estilo, o noso patrón declarou onte, que para él todos estes comentarios eran pura merda.

Pero chegou tarde. O pastor do Xurés e mais Piero Manzoni xa nos aprenderan que a merda é valiosa. Por iso moitos desexamos de cara ás vindeiras eleccións –igual que fan as xentes do teatro- moita merda para nós, e que o noso patrón se vaia dunha vez para a merda.

Navegando no cuadrilátero

2005-02-28T23:13:00.000+01:00

O ben pensante star system ianqui premiou con acerto o último traballo de Clint Eastwood, un filme de perdedores. Cando o fun ver, quedeime con esas palabras que repetía o boxeador retirado interpretado por Morgan Freeman: No boxeo todo vai ao revés. Para golpear co puño dereito hai que virar o pé contrario e botar todo o corpo para a esquerda, para golpear co puño esquerdo é o pé dereito o que hai que virar e botar todo o corpo para ese lado.
Esquerda-dereita, dereita-esquerda.
Leo as polémicas declaracións de X.M. Beiras -probablemente inoportunas, pero evidencia ao fin e ao cabo das tensións internas- e os comentarios xerados por elas, e tamén me pregunto dende a cómoda e incompleta posición do observador ¿cara onde vai e cara onde quere ir o Bloque?
¿Seguir sendo unha fronte de partidos con mensaxes discordantes, constituirse nun único partido en detrimento da súa pluralidade, manterse fieis a ideais históricos coa eiva de acadar un teito eleitoral mais limitado, ou modular unha mensaxe moderada tratando de abarcar mais espectro social pero traizoando os principios? ¿Cómo se pode golpear mellor?
¿Cara onde convén abalar para non ficar noqueados?
O boxeo tal como o conta Eastwood funciona como o temón dun barco. Para onde sexa que decidan bogar, espero que toda a xente que integra o Bloque ainda sega a estar no mesmo barco, porque remando en direccións diferentes corremos o risco de irmos a pique.

Conto de inverno

2005-02-26T22:30:00.000+01:00

O mundo faise vello
e neva
Manuel Rivas

Neste desleixado país de uralita e eucaliptos, no que a vertebración do territorio e a ordeación urbanística forma parte do xénero literario da ciencia-ficción, ainda quedan recunchos onde é posible sen moito esforzo, conseguir soñar.
Andei hoxe por esa pequena Irlanda que é a comarca do Deza. Terra de outeiros fríos e abombados, aldeas e casas espalladas, prados xugosos, verdes, inzados de vacas, valados de pedra e musgo, retortos carballos pelados, e mulleres conductoras de tractores.
Ao chegar ao "famoso" monte Faro sucede o que lle pasou a aquel cartógrafo inglés na aldea galesa da película: súbese un outeiro e báixase unha montaña, pois o que se ve desde arriba é espectacular. Ao oeste todo o Deza, a Terra de Montes e a comarca de Santiago; ao norte Agolada, Palas de Rei e o monte Farelo; ao sur os montes que arrodean e agachan ao mosteiro de Oseira; ao sur-leste Cabeza de Manzaneda e o intuido Sil; ao leste, tra-los concellos de Carballedo e Chantada, saltando o Miño, o amplo val de Lemos cercado polas montañas nevadas do Incio e do Courel.
A vista éncheme o ollo e mailo espíritu, pero tra-lo efecto post-referendum, sorrío pensando que Galiza é como unha droga dura: tenme enganchado e eu quéroa ben, pero se non a deixo un pouco, acaba comigo.

Neste meu periplo, pasando Lalín -lugar sen par, onde o polígono industrial é mais bonito e está mellor feito que a propia vila-, as folerpas comezaron a facerme compaña. Deixábanse cair contra o cristal do meu coche, e facíanme lembrar outra película, ésta unha das miñas favoritas: The Dead, de John Huston.
A historia, baseada nun relato de James Joyce integrado no seu Dubliners, é a descripción dunha cea familiar de noiteboa, nunha Irlanda melancólica e nevada, de principios do século XX.
Gabriel -Donal McCann- descobre tra-la cea como a súa muller -Anjelica Huston- se emociona escoitando unha vella canción. De volta á casa, ela cóntalle que a canción lle trouxo recordos dun pasado que él ignoraba: a existencia dun home, de nome Michael Furey, do que estivo namorada e que morreu por ela. Nun ambiente de reflexión, no poético e belo final do filme, Gabriel achégase á fiestra e coa voz en off, sobre as líricas imaxes en tono azul dos campos xeados de Irlanda, danos a coñecer a súa sensación de distanciamento e tristeza.
Na miña edición en castelán, esa persoa tan escéptica como sensible que era James Joyce, cóntao con estas palabras cheas de música, que parecen unha letanía:

De nuevo nevaba. Soñoliento, vio cómo los copos, de plata y de sombras, caían oblicuos hacia las luces. Había llegado la hora de variar su rumbo al Poniente. Sí, los diarios estaban en lo cierto: nevaba en toda Irlanda. Caía nieve en cada zona de la oscura planicie central y en las colinas calvas, caía suave sobre el mégano de Allen y, más al Oeste, suave caía sobre las sombrías, sediciosas aguas de Shannon. Caía así en todo el desolado cementerio de la loma donde yacía el cuerpo de Michael Furey, muerto. Reposaba, espesa, al azar sobre una cruz corva y sobre una losa, sobre las lanzas de la cancela y sobre las espinas yermas. Su alma caía lenta en la duermevela al oir caer la nieve leve sobre el universo y caer leve la nieve, como el descenso de su último ocaso, sobre todos los vivos y sobre los muertos.

In vino veritas

2005-02-23T22:53:00.000+01:00

Cando aquel alemán de poboado bigote matou a Deus, descubriunos qué significaba a subxectividade do ben e do mal. Isto, pese a deixarnos sós ante a responsabilidade das nosas decisións, liberou o lastre dunha moral arbitraria e represiva.
Xoán Paulo II, un home que ten tan claro -ou iso din- que cousa é o ben e que cousa é o mal que incluso escribe libros sobre o tema, fixo varios descubrimentos sorprendentes: para o Deus do amor que dúas persoas do mesmo sexo se amen é produto dunha ideoloxía diabólica, pero para o Deus da compaixón promover que non se usen preservativos para evitar que a SIDA se cebe cos máis pobres é un comportamento bondadoso.
Persoalmente estes descubrimentos danme ganas de facer o mal para construír o ben.
Nietzsche dicía no Anticristo, que o do cristianismo trátase dun Deus degradado até o extremo de estar en contradición coa vida, en vez de ser a súa exaltación e a súa afirmación eterna. Deus encarna, así, a guerra á vida, á natureza, á vontade de vivir; representa a formulación de todas as calumnias contra o "máis acá" e de todos os embustes sobre o "mais alá". En Deus a nada queda divinizada; santifícase a vontade de nada.
Os viñedos máis nietzscheanos do mundo, nos que tamén se emprega o mal para facer o ben, son os do Alto Adigio italiano, perto da fronteira con Austria. Os labregos desa zona acostuman regar as cepas co fin de que se forme unha capa de xeo que as envolva, dándolles aspecto de candelabros. Paradoxicamente este xeo que conxela a viña é quen a protexe das xeadas.
Nietzsche, como bo dionisíaco que era, había gustar do viño, eu, como bo descendente de xentes do Ribeiro que son, gosto do viño, incluso Xoán Paulo, como bo cura que é, gosta do viño, pero se houbo alguén que cantou ao viño e á liberdade de maneira sublime foi o persa Omar Jayyam, rematemos con el:

Se te emborrachaches de viño, Jayyam, goza;
se estás cunha fermosa coma o tulipán, goza;
se todo neste mundo deixará de existir
ti, supón que non existes, e xa que existes, goza.

A insoportable levidade do ser galego

2005-02-21T21:20:00.000+01:00

Escoitei hoxe, que ata hai pouco tempo e segundo as estatísticas que se facían coas levas militares, a altitude media dos españois era de 1,62 cms, oscilando o abano entre o 1,64 dos cataláns e o 1,60 dos galegos. Nas mesmas datas, a altitude media de, por exemplo os escoceses, chegaba ata os 1,71 cms. ¿É casual que foran os cataláns os mais altos e nós os mais baixos? Penso que non.
En setembro do 2004, a prensa británica fíxose eco dun estudo do Trinity College de Dublin sobre o ADN dos habitantes de Eire, chegando á conclusión de que as xentes mais próximas xenéticamente a eles, eran, xunto cos habitantes de Escocia, as do norte do estado español e portugués e, mais en concreto, os galegos. Non é pois, que os galegos tiveran a altura que tiñan porque a natureza non lles dera para mais, senón que a responsabilidade do seu raquitismo, tíñaa a deficiencia de protenias na alimentación que sufriran durante xeracións.
Un pediatra, comentaba recentemente nun xornal, que a estatura media galega xa se equiparara coa española. Segundo souben hoxe, a talla española equiparouse á súa vez coa europea, despois de teren crecido varios centímetros nos últimos anos. Visto o visto, polo menos en temas de estatura, xa conseguimos a arelada converxencia.
Porén, a realidade é cabezona. Os galegos seguimos a ter problemas para estaren á altura.
No ano 1968, tra-lo seu periplo por latinoamérica, Celso Emilio Ferreiro escribiu Viaxe ao pais dos ananos. Este libro pretendía mostrar a súa decepción coas caciquís institucións galegas da emigración e os seus comportamentos miserabeis. Pasados moitos anos diso, tanto a unha beira coma á outra do atlántico, o caciquismo galego continúa cunha saúde de ferro.
Tra-las eleccións xerais do 2004, Beiras falou de que na Galiza, se dera unha nova colonización na xente mais nova, o que explicaría que moitos deles optaran polo PSOE fronte ao BNG. Isto non deixa de ser un dato difícil de verificar, pero tra-lo referendum da Constitución Europea, evidenciouse que o comportamento electoral galego, cada día difire menos do do resto do Estado (ata deixamos de ser os mais abstencionistas) e que xusto no momento en que o debate nacional en Catalunya e en Euskadi colle envergadura, aquí seguimos en pitufilandia.
Somos pigmeos porque pasamos fame. Fame de información, fame de debate, fame de cultura. Non temos medios de comunicación dignos de tal nome e o entramado social que debería soster e fortalecer as opinións heterodoxas co pensamento de Estado, é prácticamente inexistente. A nosa capacidade crítica está morrendo de inanidade. Con este panorama é lóxico, que ante citas como a do 20-f, a participación e os síes en Ourense (provincia que non destaca polo seu dinamismo) estiveran entre os maiores do Estado.
Eça de Queiroz, nun deses diálogos tan ben escritos que integran Os Maias, pon na boca de Joao da Ega, ese pensamento que de cando en vez agroma en Portugal, sobre a hipotética integración do país luso en España. O provocador Ega, na súa impotencia, déixase cair na ironía. Di desexar que España os invada, para que ese Portugal que el considera pacato e inmóbil reaccione dunha vez. Os galegos "lamentablemente" xa non temos nin este recurso para reaccionarmos. A nós hai moito que nos invadiron. Sei que a de Ega é unha impostura e sei que a tentación da ironía ten algo de desmobilizadora. Invita ao derrotismo, sinal primeira da debilidade, facendo patente aquilo que dixo Montaigne con mais xeito: o que ten un lado descuberto, tenos todos.
Se cadra é infantil queixarse porque a maioría non pense coma un en lugar de faceren autocrítica. Ésta é sempre necesaria, pero é bo lembrar tamén que a xente actúa políticamente para tentar mudar á sociedade, non para que a sociedade os mude a eles. Os galegos non serán nación polos seus xens nen por esencias bretemosas, serano só porque decidan selo, porque crean que iso é bo para o seu desenrolo social e persoal. O debate sobre o modelo de Estado abrirase nesta lexislatura, nas próximas autonómicas xogámonos moito. Eu non descartaría que o PSdG se vira tentado á chamada do voto "útil", por iso, se o nacionalismo galego non obtén un bo resultado contra vento e marea, perderemos o carro das reformas constitucionais. Entón sí que seguiremos a ser por moito tempo un país de ananos.

O funambulista en aramios inestabeis

2005-02-19T17:48:00.000+01:00

Recordouse estes días o bombardeo de Dresde e como o sentimento de culpabilidade alemá impide a lembranza deses mortos. Tópome cun artigo n´A Nosa Terra de Xosé M. Sarille, comentando tamén datos pouco políticamente correctos sobre a actuación aliada na segunda guerra mundial, e sen pretender afondar no tema, a casualidade quixo que hoxe coñecera o filme Europa de Lars Von Trier. Alén do seu vangardismo formal -uso da cor e do b/n- e os seus momentos de iluminación expresionista, é unha película que camiña no fráxil aramio do malinterpretable. Produciume moita incomodidade, e se cadra é por iso, que gostei dela.

Alemaña, ano 1945
Vemos uns camiños de ferro e a voz en off dun hipnotizador dí: cando conte ata dez estarás alá, entrarás na Europa.

Leopold Kessler, un estadounidense pacifista, é o revisor do tren que percorre a devastada Alemaña. Nel viaxan todos: o coronel americano indiferente á sorte dos vencidos, o tío de Kessler, alcohólico e nihilista, a reminiscencia alucinada dos xudeos famélicos deportados coma gando, o atentado contra Ravenstein o alcalde nomeado polos vencedores, Katharina a filla de Max Hartmann -dono da ferroviaria- hoxe colaboracionista cos aliados, onte cos nazis, que acabará morrendo dun xeito que xa víramos en The Godfather II, cando Frankie Pentangeli decidiu suicidarse cortando as veas na súa bañeira, como os antigos romanos.

Unha escea menos erótica que perversa: Katharina íspese ao tempo que lle confesa a Kessler que é unha werewolf (resistente pronazi fronte aos aliados). Pídelle a él, que veu a Europa porque xa era tempo de que alguén se compadecese dos alemáns, que lle demostre pois o seu afecto. Él faille o amor sen tenrura enriba dunha maqueta de trens, metáfora caricaturesca da Alemaña.

Kessler cea cos Hartman e co "Pater". Cando un, combate convencido da súa loita, é perdoado por Deus, dí este. ¿E os do outro bando? Tamén eles teñen conviccións, inquire Kessler. Deus está nos dous bandos, retrúcalle o cura. ¿E a quén non perdoa Deus?, intervén Katharina. Aos que non toman partido por bando nengún.

Inserto na loucura circundante, Leopold Kessler fai estourar o tren. Este descarrila e afúndese no río. Está atrapado e tenta sair desesperado antes de que a auga impida que poida respirar. Sabemos que afogará e flotará dentro do vagón, porque estabamos avisados que aos que non toman partido, Deus esquéceos.

Nesa loita final pola vida volve o hipnotizador: contarei ata dez, un... dous... tres... dez. Xa morreu.

Escrutinio mediático

2005-02-17T22:19:00.000+01:00

Argumentaba George Berkeley: “esse est percipi”, a existencia (esse) das cousas consiste en seren percibidas (percipi). Ou dito doutro xeito as cousas non poseen unha existencia independente da mente que as percibe. Segundo este teólogo irlandés, cando ningunha mente finita percibe aos obxectos, estes siguen sendo percibidos pola mente infinita de Deus.
Neste descrido inicio de século o mais parecido a Deus -omnipotente e omnisciente- que se me ocorre son os mass-media. Entes que dan e quitan vida, deciden sobre a visibilidade ou a invisibilidade das persoas e das cousas e fan posible, ou non, que nós percibamos a realidade.
O sacerdocio deste deus ex machina, as distintas empresas que copan o mundo da comunicación, andan en guerra aberta –unha guerra de burgueses como dicían os revolucionarios rusos na primeira guerra mundial- ante a posibilidade de que se concedan novos canais de televisión. Uns queren que se amplíe a oferta no mercado analóxico aproveitando que teñen xa unha boa posición tomada (Canal Plus), outros non queren compartir os beneficios que xa obteñen nese mercado (Antena Tres ou Telecinco), e os outros temen que isto retrase a implantación da televisión dixital, onde agardan poder entrar no reparto do pastel (El Mundo ou a Cope). O mercado é suculento e o poder que otorga divino.
O capítulo do Quixote –apoveitemos que está de moda- onde o cura da aldea decide qué libros deben salvarse do lume e cales non, é unha boa mostra literaria da máxima: a información é poder. O párroco pese a considerar a maioría dos libros que enchen os estantes como perniciosos, deixa ben claro, que el ler, léraos todos. Os espectadores, ausentes como Don Quixote durante a queima, resígnanse en silencio mentras as empresas seguen loitando por ver quén será a mais beneficiada e quen poderá impoñer mellor o seu escrutinio da realidade.
Noutra banda, os que aspiran a seren protagonistas en lugar de espectadores, os que non teñen cabida nos medios mais alá dos quince minutos de fama que reivindicou Warhol, agárranse a aquilo que dixo F.H. Bradley: onde todo é malo, debe ser bo, coñece-lo pior, por iso len sobre todo os libros prohibidos, porque ao fin e ao cabo, a realidade que propuña Berkeley era tan inmaterial como a criada polos medios de comunicación, e igual de desmontable.

O Estado morreu, viva o Estado

2005-02-16T21:01:00.000+01:00

Leo nun xornal que os traballadores de Ence revocaron por 149 votos a favor e 78 en contra ó comité de empresa que elixiran no 2002. Esta votación foi promovida por CCOO e UGT despois de que a CIG, maioritaria no comité ate agora, apoiara a postura do alcalde Fernández Lores, partidario de buscar un mellor emprazamento á fábrica. Din entusiasmados, por se había dúbidas da súa actividade desestabilizadora, que hoxe cae este comité e que no seu momento caerá tamén o despótico goberno municipal que quere limpar a beiramar de esterco. Como estes sindicatos non se presentarán, supoño que nas vindeiras eleccións municipais aplaudirán coas orellas ós candidatos do PP ou a un PSOE -o PSdG non existe- na liña Vázquez/Mariño.
Ninguén pode pedir ós traballadores desa empresa que renuncien ós seus postos de traballo, de feito tampouco o Concello de Pontevedra llelo pide, pero tampouco eles poden exixir solidariedade cando se trata de defender que determinados poderes fácticos fagan coa lei de costas, e con todas as leises, o que lles pete.
Fidalgo, o secretario xeral do mesmo sindicato que é tan belixerante co Concello Pontevedrés, fíxolle hoxe en Ferrolterra, as segundas voces a Touriño despois de que este, en funcións de Delegado do Goberno, entoara onte a cantinela do Vivimos no mellor dos mundos posibeis. Neste concerto a capella, os dous tenores tentan aplacar as críticas xurdidas en torno á postura adoptada en xeral polo Goberno Central no tema dos asteleiros públicos, e en concreto ó feito de estes beneficiar a outras zonas do Estado con mais cheiro a azahar e menos a colonia. Sostén o enxeñoso Fidalgo que a razón dos recortes de postos de traballo en Izar-Fene –moitos mais que os que ía xerar a manida fábrica de papel tisú na ría do Lérez- non hai que buscalos na política do goberno de Madrid, senón na falla de “competitividade da empresa “(sic).
Se unha administración decide regular cun claro propósito de beneficio social unha actividade empresarial, boicotéase coa colaboración dos poderes económicos e mediáticos mais demagogos e amordazantes (ler a ian no seu Anunciando o modelo Berlusconi). E se noutro caso, dende moitos sectores critícase que determinados poderes públicos non apoien mais efectivamente ós traballadores dunha comarca históricamente castigada, deféndese a esa administración ausente, e aléganse argumentos que mais parecen neoloxismos sacados dunha intervención no Foro de Davos que o discurso propio dun sindicato obreiro.
É sabido que para todo liberal, o mellor Estado é aquel que pasa desapercibido na vida económica pero que se fai rotúndamente presente no sistema de vixiancia e represión.
O discurso de CCOO parece cada vez seguir mais fielmente esta máxima.

Os vellos non deben presentarse.

2005-02-13T20:36:00.000+01:00

Winston Churchill, no fin da súa carreira política, foi moi reacio a dimitir e deixar paso a Eden, ó que dende había tempo se perfilaba como o seu sucesor. Neses derradeiros momentos do mandato de Churchill, este apenas se adicaba a gobernar, só pensaba en organizar cumbres entre Eisenhower e os rusos. Víase a sí mesmo como unha peza imprescindible, dado o carisma adquirido durante a segunda guerra mundial, e capaz de conseguir que a tensión nuclerar –comezo da despois chamada guerra fría- se relaxase. O que non percebía o premier é que nin él nin a Gran Bretaña dese momento histórico tiñan xa a influencia e o poder que tiveran noutrora.
Aposto que Fraga Iribarne é un home que admira a Churchill, e que nalgún delirio de grandeza mesmo se ten comparado con él. Mágoa que haxa o pequeno obstáculo de que Churchill combatiu ó mesmo señor que bombardeou Gernika e que deu a man en Hendaia ó que foi xefe de Fraga durante non pouco tempo. Esquecendo estas miudeces, eu sí vexo un paralelismo nesa reticencia a retirárense e nese verse imprescindibles cando xa é evidente que o seu tempo pasou. É uso común entre os ben pensantes haxiógrafos, non remover moito os pasados escabrosos dos gobernantes, para non deslucir o que deberían ser os productos beningnos dunha carreira global. É así cómo se esquecen as posturas imperialistas de Churchill no tema da India, ou a súa represión á guerrilla antifascista en Grecia tra-la segunda guerra mundial (co apoio de Stalin iso sí), e é así tamén, que se realzan en Fraga as bondades aperturistas da súa lei de prensa e se lle apresenta hoxe en día como o mais aberto entre os do seu partido á descentralización, despois de seren él o que mais a combatiu. Non hai dúbida de que Fraga mudou moito en todo este tempo, o que non está tan claro é se foi por necesidade ou por convicción.
Igual que o presidente inglés, Fraga evita nomear sucesor para as próximas eleccións galegas, erixíndose él como a derradeira oportunidade dos seus para seguir na poltrona. Eu, que lamentaría que non tivese tempo para deixarnos as súas memorias, agardo que as perda e así poña un xusto corolario á súa biografía.
Ven ao caso, para rematar, un xugoso diálogo do filme Doutor Zhivago –disfrutei moito esta tarde véndoa- entre o inmoral Komarovsky e o idealista Pasha Antipov. Tras soster o primeiro que as persoas coa edade fanse mais tolerantes, Antipov espétalle: fanno para poderen tolerarse a sí mesmos.
Se cadra é isto o que lle pasa ao noso presidente.

Auggie Wren, o estanqueiro, fotografía Vigo

2005-02-11T01:54:00.000+01:00

Auggie Wren dispara a súa cámara: Un home mira con tristeza infinita como o seu can fai as súas necesidades. Obsérvao co labio levemente enguruñado e un aceno de noxo na faciana. Outro –moreno de mostacho poblado- non acumula mais de trinta anos no Dni, pero aparenta quince mais no mapamundi da súa pel. Fala soio, mésase o bigote coa elegancia do aristócrata e rindo misterioso, desconcértanos a todos. Unha vella, con pelo curto e pendentes longos, fai esforzos titánicos para baixar dun coche, como se toda a presión atmosférica do mundo se concentrase nas súas pernas. Varias raparigas salerosas, de pantalóns apretados no cu ata a asfixia, descargan enerxía vital a borbotóns berrándolle ao seu móbil. Sae un mozo afouto e traxeado a paso tan decidido que ata parece que soubera con certeza cara onde vai, e un cacho do vestido daqueloutra muller, que paquidérmica e cargada de bolsas, cruzaba parecendo que arrastrara nelas uns cantos quilos de aburrimento. Detrás está o cego que vende lotería na entrada do mercado, e soña con que un día destes toque algo, silbando un bolero. E os repartidores de butano, e os repartidores de pan, e os repartidores de multas, e os amantes atarefados repartíndose todos os bicos que levan nos petos, como atarefado está o ionqui, facendo mais posturas ca modelo espida do pintor. O mesmo que dende o seu estudio, sospira anacrónico, por chegar a pintar a cotidianidade da cidade, tan ben como o fixo Johanes Veermer en Delf ou -pensa incisivo Auggie Wren- como Wayne Wang e Paul Auster en Brooklyn.

Homenaxe ao Bartleby de Melville.

2005-02-08T23:15:00.000+01:00

Conta Román Gubern que Georg Lukács denunciou no epílogo de O asalto á razón a “protección que os círculos dirixentes de EEUU dispensan ó arte abstracto, é dicir, ó arte conscentemente antihumano e antirrealista”.
Foi esta unha reacción fronte o realismo socialista que propuña unha pintura mais figurativa, narrativa e didáctica e que consideraba ás outras correntes artísticas veleidades burguesas. É curioso pensar que a pintura socialista chegou a un punto tal de repetición de temas estandarizados e lugares comúns que perdeu toda capacidade revolucionaria. No arte abstracto a forma e o xesto comíanse o espazo todo do significado e na pintura realista o exceso de significado avocouna á esterilidade. Este empacho de significado deuse tamén na poesía galega dos anos 60, cando despois de Celso Emilio a poesía social trillouse de tal xeito que acabou morrendo de éxito, e tivo que chegar Con pólvora e magnolias e o seu maior coidado estético, para traer un pouco de aire fresco.
Non sei se Pollock foi financiado pola CIA, nin creo que teña que sentirme culpable dos campos de traballo siberians cando vexo unha película de Einsenstein, pero sí sei que tanto a visión que da Pollock da realidade como a que da Einsenstein son necesarias. E que ao enfrontar unha coa outra, chego a unha especie de síntese que me satisface.
Este é o valor da negación. Sen contraposición continua non hai avance, todo remata enferruxado nas teas de araña da autocompracencia onanista.
Pero sigamos falando de dialéctica. Levo un tempo lendo Mínima Moralia de T.W. Adorno. Este libro ao contrario de outros, non propón unha moral en positivo, unha guía do home bo, un tratado sobre o xusto e o correcto, senón que a partir da crítica de aspectos concretos da realidade consegue destilar a súa alternativa. Como nunha radiografía, vemos o negativo da realidade. Propón implícitamente mediante o non.
Este é o valor de dicir non.
O outro día escoitei na radio un interesante debate entre Carlos Taibo e Nicolás Sartorius sobre a chamada Constitución Europea. O primerio defendía o non e o segundo o sí. Taibo estivo brillante denunciando entre outras cousas, cómo esta constitución supón unha posta ao día á baixa no que a dereitos sociais se refire. Denunciou a traición dos partidos socialistas europeos ao pactar con conservadores e liberais unha Unión Europea que deixa, polo seu propio deseño, cada vez mais estreito marxe de manobra para aplicar políticas socialdemócratas (a esquerda está tan desolada que xa non pide imposibles). No outro lado, un dos argumentos esgrimidos por Sartorius (recoñezo que é o que mais me fai dubidar) consistiu en criticar a “certos sectores da esquerda” que querendo parar os pés a EEUU non son quen de apoiar un maior investimento en gasto militar Europeo. E é certo que iso é así. Pero é necesario que sexa así. É necesaria esa negación por unha banda á política de EEUU e por outra a entrar nese xogo no que a soberanía é maior canto maior sexa a túa capacidade de matar. No final do debate, Sartorius, tentou levar a Taibo ao rego do políticamente correcto, convidándoo a que, tras teren discrepado fondamente, fixeran un chamamento conxunto e versallesco incitando á xente a ir votar. Taibo -e esta rebeldía primaria ao estilo Bartleby gustoume especialmente- negouse a facer tal cousa.
Este é o valor dos do non.
Fraga sempre chamou así ás xentes do nacionalismo galego, "os do non", sabendo que nesta sociedade borreguil, dicir o contrario do que dí o rabaño estigmatízate. Pero porque é preferible seren excepción a seren ovella, dicindo non a esta realidade mostramos que somos quen de imaxinar outra. Ou, por mete-lo pezuño na pequena polémica entre ian e Xan Hermida, o día que a esquerda canse de dicir non será a proba de que a realidade se converteu nun xigantesco e totalitario cadro naif ou nun eterno e alienante brochazo de cores abstracto.

Qassida

2005-02-07T01:00:00.000+01:00

El primer teórico importante de la literatura Ibn Qutaiba (828-889), ofreció una descripción de la “qassida” típica que sería tenida en cuenta por poetas ulteriores: este autor sugirió que la “qassida” debía comenzar con la evocación de los lugares y el amor perdidos continuar con la descripción de un viaje y culminar en el tema real, un panegírico, una elegía o una sátira. Albert Hourani. “La historia de los árabes”

Cando neno pasei algún verán no lugar de Vilaverde, Concello de Melón. Recordo unha ocasión na que fun cun rapaz da aldea ao monte. A min –mais novo ca el, e mais urbanita- impresionábame ver con qué seguridade guiaba ás vacas e con qué soltura falaba o galego. Chegados a un punto, sentámonos nuns cotos, mentras os animais andaban a ramonear. Tras dun rato sen facer nada e un pouco aburridos, aquel rapaz volveume sorprender. Debuxou no chan un cadrado cun garabullo e propuxo xogarmos ao tres en raia. Eu, lento de reflexos e menos criativo, díxenlle que sí, pero dubidando que fora posible, ao non teren fichas de distintas cores. O compañeiro non tardou en resolver: nun minuto encontrou tres pedriñas claras e tres pedriñas escuras. Deste xeito botamos varias partidas, as vacas encheron o bandullo e cando chegou a hora, baixamos camiño á casa entre fentos e piñeiros. Amei esa aldea, alá está enterrada xente querida para min, pero hoxe, xa non hai rapaces, tampouco quedan vacas e o monte no que xogabamos, arde cada verán.

Alexandre

De Olímpia e Filipe o menino nasceu, mas ele aprendeu

Que seu pai foi un raio que veio do céu.

Caetano Veloso.

Puiden ver xa o último filme de Oliver Stone. Unha das viaxes mais extraordinarias da historia da humanidade. Evocación chea de nomes máxicos e resoantes: Macedonia, Tracia, Tiro e Gaza, Exipto, a batalla de Gaugamela que sería a fin de Darío, Babilonia, Ecbatana, Susa e Persépolis a dos grandes palacios persas, a lonxana provincia da Bactriana cos seus temidos escitas e as altas montañas nevadas do Himalaia. Unha rota sinalada, como con migas de pan, por tódalas Alexandrías fundadas dende o Mediterraneo ao Punjab.
Ptolomeo, un dos macedonios que acompañou a Alexandre Magno, e que ao regreso gobernaría Exipto, contando cando o heroe entra na cidade das murallas azuis, dí: Babilonia, a concubina na que é moi fácil entrar pero moi dificil sair. A atrapadora terra entre o Tigris e o Éufrates, os lugares polos que pasaron tantos imperios que se crían únicos e eternos, as mesmas terras que presencian hoxe, como os marines de Ohio mexan nas cinco patas dos touros alados escoitando Marilyn Manson.

Panexírico e sátira en torno a Anthonius Von Meegeren (1889-1947).

Roman Gubern cóntanos en Patologías de la imagen a historia deste personaxe. Era un holandés estudante de belas artes quen tras instalarse na Costa Azul adicouse clandestinamente a imitar a Veermer, pintor que naquela época non era moi apreciado. Meegeren especializouse e chegou a gañar moitos cartos imitandoo, ate o punto que un dos seus cadros, Encontro en Emaus, foi adquirido polo museu Boymans. En 1945 os americanos toparon nun soto Cristo e a adultera, e descobriron que fora mercado por 1.650.000 florins polo marechal Goering ao autor, sen que fora enviado a Berlin. Meegeren foi acusado de colaboracionista, e para conseguir que lle puxeran unha pena menor, confesou a súa actividade falsificadora pintando no cárcere Xesús entre os doutores. Se Meegeren vivira hoxe e se adicase ao audiovisual, ben podería ter sido o autor do último capítulo desa contenda mediática na que se está a converter a guerra do Irak. Esas espalladoras da verdade que son as axencias de noticias, deron por auténtica unha foto na que se vía un marine de raza negra secuestrado, atado e sendo apuntado na cabeza cun fusil diante dunha tea escura cunhas letras en árabe. O soldado resultou ser un madelman, e tanto a roupa como o fusil que o apuntan, parte do kit de atrezzo con que se vende ese boneco no mercado. A foto fíxose con tal pericia no tratamento da perspectiva que foi dada por verdadeira.
Se colleran a este novo Meegeren dixital volveríano acusar de colaboracionista. Desque Hollywood deixou atrás aos alemáns, aos rusos e mesmo aos alieníxenas, na súa construcción do desexable inimigo exterior, os candidatos son os árabes, os descendentes daquel Ibn Qutaiba que fixou a forma da “qassida”.

Pais, nais e países

2005-02-02T21:33:00.000+01:00

No “debate” sobre a Proposta de Novo Estatuto do Goberno Vasco, que coa ratificación necesaria legalmente, enviou o Parlamento de Euskadi ó Congreso dos Deputados, o Partido Popular e mais o PSOE repartíronse os papeis de policía bo e policía malo para pór en escea o pacto -alguén chamaríalle pinza- mediante o cal se negan a discutir nada do plantexado nese texto. Zapatero fixo de pai que lle da unha labazada ó fillo polo seu ben, e Rajoy de madrastra de Brancaneves, que non lle da unha malleira por se chama ó teléfono do menor. Pero ámbolos dous viñan soster o mesmo: Non hai ámbito de decisión vasco -Rajoy chegou a dicir que a mesma existencia de tal povo é pura metafísica-, a lexitimidade de Madrid é mais lexítima que a de Vitoria, e que é antidemocrático que co apoio do 51% -iso din eles- se pretenda cambiar o marco actual, pero non o é que co apoio do 49% -tamén o din eles- se pretenda impor o inmobilismo. Ibarretxe expúxolle a estes dous padrazos, que o povo vasco é un povo maduro, maior de idade, con arelas de se emancipar, e que por mais que se emperrenchen, qué é ou qué non é unha nación non o definen dous partidos conchabados nen as apisonadoras mediáticas que os acompañan, senón iso que Renan chamou o plebiscito cotidiano, a vontade da xente dese país de ser o que queiran ser. E, posto que ese plebiscito cotidiano, mais alá da metafísica constitucional do PP, inclínase en Euskadi -por mais dese 51-49 que tanto cacarexan- a favor dunha maior soberanía, tarde ou cedo haberá que se sentar e comezar a falar. Semella que a reforma da Constitución será inevitable a curto prazo e Euskadi e Catalunya están xa ben colocados na grella de saída, ¿U-la Galiza?

Sinfonía Catódica

2005-02-01T21:18:00.000+01:00

Obertura. As imaxes das torres xemelgas a cair tra-lo impacto dos avións en cámara lenta no escaparate dunha tenda de electrodomésticos. Adagio. A imaxe de Bush en liña directa con Deus chamando á guerra santa. Sostenuto. ¿Gústache conducir? A imaxe dos mosqueperros das Azores. Moderato. A imaxe do bigote da estatua de Sadam evolta nas barras e estrelas. Un arao galegofalante embalsamado en petroleo. Os videos domésticos de Ben Laden. Andante. O novo condimento para enriquecer os teus pratos. As snuff movies dos decapitados en Irak. Allegro ma non troppo. A película sobre as vítimas de ETA a noite do 14-M. As imaxes dos turistas repoludos a bañarse nas praias. Allegretto con spiritu. Sí, as do maremoto no sureste asiático. Con brio. Sí, as do destino en promoción na túa axencia de viaxes. Scherzando. Fraga Iribarne a cabecear esvaido no Parlamento Galego. Mais turistas nunha praia do sur de España compartindo a area co cadaver hinchado dun usuario de patera. Forte. He dicho que no. Piu Forte. Aplausos bovinos. O coleccionable por fascículos de bonecas de porcelá. O concurso no que priman a delación e a felación. Fortissimo. Mais aplausos. Confesións de alcoba dunha nena mona. Prestissimo. E descoñecedora dos rudimentos da sintaxe castelá. Maestoso. Aplauso estrondoso. Asubíos xubilares. A peineta de Letizia Ortiz brillando cos flashes na fría arquitectura da Almudena. Vivacissimo. Reflexada nos lentes de Urdaci tras deletrear o último discurso do Papa. Apoteose. A pelvis de David Bisbal marcando as badaladas da Porta do Sol o 31 de decembro. Finale.

Apaga a lus Maripepa, apaga a lus

2005-01-30T17:35:00.000+01:00

Sóese citar como exemplo de paradoxa o feito de Einstein, un home de paz, contribuir á invención da bomba atómica, a arma que provocaría a indignación do mundo naquela imaxe da nena espida coa pel queimada chorando de dor. E non hai dúbida de que os efectos destructivos desta bomba foron letais en Hiroshima e case avocan ó mundo ó absurdo da tolemia durante a guerra fría, como irónicamente mostrou Kubrick en Dr. Strangelove. Pero houbo outro dano colateral nos logros do benintencionado físico xudeu. No 1921 recibiu o Nobel polos seus traballos sobre o efecto fotoeléctrico sen o cal, segundo leo, non se podería ter inventado a televisión, o instrumento de control mais efectivo de todos os creados polo home, a nova arma de distracción masiva. Foron estes dous, por seguir coa física, uns traumáticos casos de efecto bolboreta.
O mundo comezou a representarse nunha caixiña de luz e, en 1967, Guy Debord anticipou no seu libro La société du spectacle a transformación do individuo en espectador: A exterioridade do espectáculo en relación co home activo faise manifesta no feito de que os seus propios xestos deixan de ser seus, para convertirse nos xestos de outros que os representa para él, resumindo: o espectador canto mais contempla menos ve.
Isto todavía era incipiente nesa altura, ainda existían alternativas realizables na organización social e económica, e movementos como a Contracultura que trataban de oporse ás directrices establecidas. Pero hoxe estamos noutro momento histórico. As alternativas desembocaron en fracasos, os protagonistas do maio francés acabaron envellecendo ó abeiro do sistema, ou, como Guy Debord mortos en estranas circunstancias, e a contracultura, pasou a ser parte integrante da Cultura, unha etapa mais.
É hoxe realmente, cando os xestos, os discursos, as opinións, os hábitos de consumo, a utilización do ocio, é representada para nós, que asistimos mudos ó espectáculo deixándonos levar, coma peixes mortos, na súa corrente.
Einstein mostrou o seu arrepentimento por ter contribuido á creación da bomba atómica, pregúntome se ante este panorama non sentiría a tentación de facer como aqueles ludditas da revolución industrial, que propoñían escarallar todas as máquinas, por ser estas as responsables de eles perder o seu xeito de vida.

Outro poema é posible?

2005-01-29T19:25:00.000+01:00

Bastante tempo antes de que T.W. Adorno dixera que despois de Auschwitz non se podía voltar a escribir poesía -e aproveito que se "celebrou" o 60 aniversario da liberación do campo para recordalo- Thomas Hardy (1840-1928) escribiu un poema titulado The Oxen (Os bois) do que gosto especialmente. É unha visión, se cadra naif, na que un vello a carón do lume cóntalle a un grupo de pícaros que as doce é a hora na que sucede algo altamente improbable para o lector: que os bois se axeonllen na corte. O poema é unha invitación a compartir por un intre esa credulidade marabillada dos nenos, e facernos esquecer cinismos como o Arbeit match frei (O traballo faravos libres). Pero Auschwitz sucedeu, e o naif, grazas ó relativismo imperante, acabou sendo unha corrente artística mais. Xa non podemos ser naif sen corre-lo risco de resultar patéticos, como moito podemos velo dende fóra e incluso disfrutalo estéticamente, por exemplo nos cadros de Grant Wood.
Hai unha película de Theo Angelopoulos que tocou o tema da inocencia. A mirada de Ulises. Dous irmáns a comezos do século vinte rodan coa súa cámara todo o que acontence ó seu redor, dende cousas banais como as clásicas saidas de fábricas ate o estoupido das múltiples guerras acontecidas nesa rexión xeográfica entre Grecia e os Balcáns. É moito o material conservado e coñecido, pero queda unha cinta na súa filmografía, que ningúen viu todavía. O contido, por certo, é algo moi familiar para a cultura galega: a imaxe dunha muller fiando na roca. ¿Unha evocación de Penélope?
Harvey Keitel, encarnando a este novo Ulises ainda mais escéptico, móvese percorrendo as fronteiras xeadas de todos esos paises, na busca do vello filme, na procura desa mirada virxe, esa visión do mundo inocente á que ainda ningúen puido acceder, facendo delo o motivo da súa existencia. Pero... ¿qué esperanzas temos para seguir na busca?
Recórdanos ó noso pesar Peter Sloterdijk na súa "Crítica de la razón cínica": (...)¿No está todo a favor de que el Gran Inquisidor ha triunfado, de que, consiguientemente un Jesús retornado sería quemado en la pira de la Santa Inquisición, de que un Nietzsche retornado perecería en las cámaras de gas, de que un Marx retornado se pudriría en vida en un campo de trabajo siberiano?. E segue: En el marxismo experimentamos el hundimiento de todo aquello que "lo racionalmente otro" prometía ser. É, con esta constatada decepción, que Ulises-Keitel observa a estatua de Lenin cargada a cachos nun ferry, despedazada, e sendo transportada Danubio abaixo, nunha das esceas mais belas e poéticas da película. ¿Será que só é posible a poesía do desencanto?

Sabemos que o posmodernismo é un sistema filosófico que interesa ó desenrolo neoliberal, tra-la caida do muro de Berlín a falla de inocencia é sublimada. Todo vale o mesmo porque todo carece de valor, é a fin das ideoloxías de Fukuyama. Pero ainda tendo en conta estas reservas, ¿a qué nos podemos aferrar?
O desamparo é grande, pero eu quero pensar que Ulises ainda ten esperanzas de ver cómo se axeonllan os bois. Se cadra cando toque porto e, alegre, abrace a Penélope.

¡¡Señor, sí señor!!

2005-01-26T23:32:00.000+01:00

Na película de Stanley Kubrick, Full Metal Jacket, hai un diálogo memorable, entre o protagonista do filme –un soldado avispado e escéptico- e un mando militar algo obtuso. O rapaz leva no casco a frase Born to kill, e no peito, unha chapa co símbolo da paz. O superior pregúntalle por qué leva todo iso, él resposta que ten que ver co dualismo de Jung e comeza a describirlle en qué consiste a grandes rasgos tal teoría. Cando finaliza, ó superior -visiblemente farto- só se lle ocorre preguntar: ¿Fillo, ti amas ó teu país? De xeito que a conversa só pode rematar cun ¡Señor, sí señor!.Vexo as imaxes de Bono e Rosa Díez sendo vituperados e apupados na manifestación das vítimas do terrorismo e venme á cabeza que na política as posicións de cada quen nunca son fixas, é dicir, un nunca é de esquerda en tal grado ou de dereita en tal grado de maneira inamovible, senón que a cousa funciona do mesmo xeito que no taboleiro de xadrez, onde a importancia das pezas só se pode medir en función de con quén xogues, cómo se desenrole a partida, do número de pezas que lle queden ó adversario etc. Corrobora isto, penso, unha conversa con X.M. Beiras, na que asegura que nos últimos tempos, nalgunhas cuestións, o PNV situárase mais a esquerda co Bloque. Sempre nos definimos en relación ós demais. Probablemente a distancia ideolóxica entre Bono e a xente que naquela manifestación o insultaba, sexa nula, pero naquel contexto él representaba todo o que a dereita non soporta. É dicir, aquela xente convertía a Bono nun "esquerdista-separatista" de pro. Durante a anterior lexislatura e coa aquiescencia do PSOE -e paradóxicamente co entusiasmo de Bono ou Díez- alimentouse na opinión pública un discurso no tocante ó tema territorial que non admitía os matices, unha condea total a todo o que supuxera cambiar algo na estructura do estado, e agora ante as esperanzas que se abren de poder rematar definitivamente co problema da violencia, ese discurso aflora con virulencia. Tras tanto tempo censurando o que non fora dicir Señor, sí señor, é moi dificil facer comprender a moita xente que na vida existen cousas como a dualidade de Jung, é dicir, que a realidade é algo complexo ante o que é necesario facer reformulacións, cambios de estratexia ou concesións e que as verdadeiras solucións ós problemas nunca veñen polo camiño mais curto.

Oh entrudo chocalheiro (o licorcafé)

2005-01-24T22:14:00.000+01:00

Leo cariacontecido no xornal local que a todos ilumina, que o grupo de monicreques Tanxarina viu rexeitada a súa proposta para a celebración do Entroido na vila de Redondela. Disque pretendían criticar as posturas retrógradas da igrexa en temas como os matrimonios homosexuais ou os preservativos, facendo de monseñor Gea Escolano, un meco. Ó alcalde e mais ó concelleiro de cultura da vila non lles prestou a idea porque pode ofender á igrexa (Está claro que non leron a Mijail Bajtin).
Eu sempre crin que ofender, criticar, facer mofa, caricaturizar ou transgredir era a razón de ser do Entroido. Se cadra os concelleiros asóciano mais ben cun feixe de mulatas semi espidas a bailar pola rúa, algo que por outra parte, non deixa de ser tamén ben ofensivo, ofende tanto ós que ven niso unha denigración da muller, como ós beatos que non soportan a presenza de tanto centímetro cadrado de pel xunto, pero na miña cosmogonía particular o Entroido ten máis que ver con Jacques o fatalista -aquel que facía do seu amo un pandeiro- que co narcotizante sambódromo.
Na aldea na que naceu a miña nai, pola zona do Ribeiro, parte da celebración do Entroido consistía na representación de entremeses, unhas obriñas curtas escritas por algún veciño especialmente habilidoso no asunto, e nas que se facía escarnio e maldicir dos que se xulgaban merecedores de correctivo. Foi moi sonado o ano en que o escarnecido foi un Garda Civil. O entremés consistiu nun xuizo onde o reo foi condeado por corrupción, tiranía e chulería insoportable á perda de respeto perpetua. O benemérito non dubidou en saca-la pistola e pegar algúns tiros ó aire, ó tempo que comezou a perseguir ós arroutados rapaces que fuxiron a fume de carozo como poideron.
Porque cada día estamos mais domesticados e comedidos, recomendo non perde-la última película de Emir Kusturika, La vida es un milagro. Por hiperbólica e delirante ten ese espíritu circense e carnavaleiro propio de todo o seu cine. Outra dose de alcol, carreiras, disparos ó aire, amor apaixoado e santa loucura balcánica, baixo unha nevada de plumas de oca. Unha escea a suliñar: un dos persoaxes -soldado feito prisioneiro e intercambiado nun acto televisado baixo o amparo da ONU- contesta ós requerimentos dunha desas periodistas que nos contaron a guerra de Iuogoslavia como unha historia de bos e malos, cun sonoro eructo.
Os que non soportan pór unha máscara un día ó ano, lévana posta o ano enteiro.

E fumos ficando sós: Peter, Fernando, John, Ángel, Konstantino e mais nós (a xeito de postre)

2005-01-23T15:45:00.000+01:00

Vin recentemente o filme The Cook, the Thief, his Wife and her Lover, de Peter Greenaway. Un director barroco ata a náusea cunha estética persoal, moi onírica e que por momentos me recorda a David Lynch. A historia é un conto moral onde unha esposa mantén unha relación co seu culto e sensible amante nun restaurante onde o seu marido -home excesivo e violento, mistura entre Pavarotti e Falstaff- adícase a encher o bandullo entre hilarantes disertacións didácticas sobre modais e bo gusto ós seus esbirros. Finalmente descobre a infidelidade e mata ó amante facéndolle comer os seus libros preferidos. A muller decide vingarse pedíndolle ó cociñeiro -que sempre foi o seu cómplice- que cociñe ó seu amante para ela. Na escea final, todos os agraviados polo bruto marido presencian cómo a muller o oblíga a comer o corpo cociñado do amante apuntándoo cunha pistola, para rematar por pegarlle un tiro entre cella e cella.
Interesoume unha escea na que a muller, despois do seu amante morrer, pídelle ó cociñeiro que recorde qué cousas puido ver do que eles facían. O cociñeiro nárralle cómo os viu bicarse, acariciarse, espirse, face-lo amor, etc. Ela pregúntalle entón se non son esas as cousas que soen facer os amantes, como necesitando dunha mirada exterior que lle diga quén é ela e quén era o seu amante en relación con ela. Esta especie de incapacidade para recoñece-la realidade por estar demasiado perto dela recórdame aquela frase que seica dixo John Lennon, de que a vida é iso que transcorre mentras estás a facer plans, ou o Kavafis que recomendaba disfrutar da viaxe a Itaca e non agardar só á chegada ou o Pessoa que aseguraba que o que vemos, non é o que vemos, senón o que somos ou o Ángel González do poema A veces, en octubre, es lo que pasa, inquedándose ante os cambios da natureza, sabendo que non é a natureza o que nos desasosega senón iso, o que pasa. A realidade inaprehensible a escorregarse como grans de area entre os dedos.

Xantar de inauguración

2005-01-22T17:44:00.000+01:00

Conta Roy Jenkins na súa biografía de Winston Churchill que durante os bombardeos alemáns á cidade de Londres, o premier acostumaba subirse a algún faiado dende onde puidera ver cómo caían as bombas. Dí tamén, que ordeaba sempre respostar cada bombardeo con cortiñas de fogo antiaéreo, non tanto porque foran efectivas contra o inimigo, senón porque para a moral da poboación sempre sería mellor pensar que se está a facer algo que agardar en silencio a seguinte descarga. Hoxe en día, os cidadáns dos "paises opulentos" -nos outros a receita segue a basarse na metralla- sufrimos outro tipo de bombardeo menos estrondoso, menos letal, pero mais efectivo. Cada día convídasenos a degustar o menú envelenado de información que os gourmets dos media nos serven. A enchenta de tertulianos neutrais, columnistas de ética intachable, editoriais ecuánimes e titulares asépticos desembocan no empacho do comensal. A oferta é desmesurada e a monotonía sobre todo no tocante ós temas menos superficiais tamén. Nin sequera hai tempo entre prato e prato para paladear e dixerir. No tempo da información continua, non hai intermitencia. A ración de ruido é constante e o viño intragable
¿E qué nos queda ós bombardeados mentras tanto? ¿Dispomos de medios para contrarrestar o ataque? ¿Son estes efectivos ou estamos condeados á desmoralización?
Non hai dúbida de que a capacidade do sistema para impoñer o seu discurso é brutal, pero ás veces a solución pode partir do sistema mesmo. Dicían os situacionistas que o sistema non crea, recupera. Tamén sostían que é necesario pór as cousas do revés para pode-las ver. Démoslle pois a volta: o sistema crea, nos recuperamos. Internet foi criado polo exército estadounidense non precisamente para chatear, e como medio militar que é, ten por forza que ser unha boa arma. Este pode ser o noso antiaéreo revigorizante. Unha das vantaxes dos medios tradicionais, é que a súa inversión en publicidade asegura a súa omnipresencia. Isto todavía xoga ó seu favor, pois a publicidade investida no "mundo real" é tamén útil para dar a coñecer a súas ramificacións no mundo dixital. Pero na medida en que o lugar de referencia sexa o virtual a súa capacidade de promoción minguará. Na rede non hai un Picadilly Circus onde colocar os letreiros luminosos. Cun buscador, tan accesible é a CNN como Al Jazeera, tanto o Wall Street Journal como Le Monde Diplomatique, e tanto La Razón como Gara. Así o menú diversifícase, o viño mellora. Nesta nova situación non só se pode contrarrestar o bombardeo para combatir o silencio, senón que incluso as ráfagas dos de a pe da terra poden chegar a tapar o ruido desta nova Luftwaffe. Debemos, coma o contradictorio primeiro ministro inglés, facer o exercicio de subir ó faiado, para poder ter unha visión xeral, pois como se isto fose un cadro puntillista, vese moito mellor a dous metros que co narís pegado ao lenzo. Tomar distancia e analizar xa é respostar mais eficazmente. Bo proveito.