Rosselini, Moretti, Velo

"Preguntaban por min os que nunca me procuraron, topáronme os que non invocaban o meu nome". Con esta cita do profeta Isaías, comeza Stromboli, o filme de Roberto Rosselini. Unha historia sobre a procura da liberdade física e espiritual. Do medo a ser libres. De cómo a liberdade física pode non casar coa liberación espiritual ou relixiosa. E de cómo sentirse libre pode significar aceptar a autoridade. Paradoxos.
Ingrid Bergman sae dun campo de refuxiados da 2ª guerra mundial, casando cun home nado na illa de Stromboli. Libérase encerrándose. Convertirase na veciña díscola dunha aldea que a abafa. Estando embarazada, tenta unha fuxida en barco para a que é necesario atravesar o cume do volcán, que coma un deus ameazante e vingativo, condiciona a vida dos habitantes da illa. Trataba de ser ela mesma nunha sociedade que non a comprendía. Rebélase fuxindo. Esgotada, sen forzas para continuar, ollando dende as alturas a aldea alá no fondo, chora e clama ao Deus no que non cría; pero rematamos ignorando se finalmente a súa carreira vai seguir até as últimas consecuencias, se se rendirá ante unha autoridade que nunca recoñecera, ou se é ese coñecimento da divinidade a que constitúe a súa redención e liberación. A rotunda forma do volcán é o Deus omnipresente, o crater en erupción polo que ela se abala, cos seus temblores inestables e as súas labaradas, é a mímese da alma da protagonista. Máis turbadora se cadra, ao ser suliñada pola marabillosa música de Renzo Rosellini.
Se lemos a Biblia podemos comprobar que o que Isaías di a seguir da cita é: "Boteille unha man todo o tempo a un pobo rebelde, ós que camiñaban por un vieiro non bo, seguindo os seus propios plans". Continúa o paradoxo, a liberación dos libres.
Noutro filme, "Caro diario" de Nani Moretti, o irónico italiano fai de novo a viaxe a Stromboli. Nunha das secuencias más acedas, o amigo que o acompaña -un filósofo ao que lle emocionan os culebróns da tele- diríxese, na aba do volcán, a un grupo de americáns para traducirlle as preguntas que a berros fai Moretti dende o cume, sobre os vindeiros capítulos -de todos é sabido que en EEUU bótanos antes- da serie de moda. Toda unha desacralización do lugar e unha visión esmagadora non sei se da cinta de Rosellini, ou da nosa sociedade actual; ao fin e ao cabo, tamén Moretti ten o seu intre espiritual, ainda que sexa sen espectacularidades, no parsimonioso percorrido en Vespa polo lugar onde foi asasinado Passolini, outro díscolo.
Cambiando un pouco de tema, dicir, que o filme de Rosselini intercala a acción con secuencias de inspiración documental. Nunha das mellores, móstranos cómo os mariñeiros desa área do Mediterráno botaban as redes, puñan os cebos, e finalmente acurralaban e izaban ás traiñas os fermosos corpos do que semellan atúns. Lembráronme moito estas partes documentáis a aquel "Galicia" que fixera Carlos Velo, e en concreto a parte da pesca dos atúns, trae á mente algúns fotogramas que aparecen no libro da exposición Diásporas -vista recentemente no MARCO- e que foron extraidos do seu único documental conservado da época da República: "Almadrabas", onde a pesca do atún en augas andaluzas, é tamén a protagonista.