30.5.05

Crónica anunciada dun debate furtado

Onte a Franza, o mesmo país en que naceu o conceto de cidadanía e de soberanía nacional tal como o coñecemos hoxe, deu un rotundo non á chamada Constitución Europea. Un non xurdido dun debate fundo na sociedade francesa. Un debate tan intenso, que mesmo provocou unha fenda no seo do Partido Socialista, e na que grupos vindos do movemento altermundialista como ATTAC, ou todo o mundo sindical, tiveron un peso moi importante.
Exactamente o que non sucedeu no Estado Español, onde só unha Izquierda Unida en horas baixas, e os sindicatos e partidos de esquerda da "periferia" levaron a bandeira do non crítico.
Semella que todo isto colleu co pé trocado aos grandes medios de comunicación do sur dos Pirineus e á súa intelligentsia orbitante:
Aos medios de dereitas porque -pese á súa ambigüedade calculada no referendum español, para tratar de desgastar ao goberno de Zapatero- saben que o non da Franza, ademáis de ser unha censura ao goberno de Chirac, amosa unha oposición ás políticas neoliberais, que, como a famosa directiva Bolkestein -tentativa de que os servizos culturais, educativos ou sanitarios sexan considerados meros produtos económicos susceptibles de seren privatizados-, queren facer da Europa un espello dos Estados Unidos, onde os traballadores mexicanos ou bolivianos, son sustituidos polos traballadores polacos ou checos.
Aos medios de esquerdas -se eles existir- porque o sucedido na Franza, está xa a provocar o debate menos desexado, o debate que eles mesmos, sen rubor algún, se negaron a promover cando o texto constitucional ía ser votado no Estado Español.
Entre divertido e patético, resulta escoitar agora aos mesmos que vendían a Constitución Europea como a panacea dos dereitos humáns -esquecendo conscentemente todo o que dicía a terceira parte do texto- a facer equilibrios intelectuais para recoñecer que non era ouro todo o que relucía cando, entusiasmados, nos convidaban a votar, e calar.

27.5.05

Fausto é do PSdG

Hai dúas castes de demócratas (descontando os que usan ese tiduo como disfraz): os que non queren máis que a democracia, e os que queren ademáis -e sobre todo- os seus froitos. Para os premeiros a democracia é un valo protector, en cuio recinto agardan faguer tranquilamente o seu negocio, pequeno ou grande. Para os segundos é un arbre, e quédanse pasmados cando alguén, chamándose demócrata, non quere deixalo froitificar ou pódalle as mellores ponlas para faguerlle inxertos inicuos.
(...)
Os formulistas e os hipócritas -a terceira caste- chegan a parecérense moito, quizais a seren os mesmos (non en vestidura, pero si no fondo dos móbiles e dos procedimentos) nos intres decisivos.
(...)
O demócrata realista, o que ten fe na boa vontade dun pobo, o que estima a democracia como un diálogo para chegar a un resultado -e non como unha regla conservadora-, non por isto nega que moitas cousas -as que o merezan- deban seren conservadas. Mais quere que a democracia opere para destruir as caducas. Daquela o formulista xeneraliza, e chámalle destructor. Pensa que o que quer non é faguer un horto, senón unha escombreira.
(...)
Si o formulista falase craramente desacreditaríase. Con moita solermia vaino embrullando todo, e ten para iso tan descarado inxenio que pode -chamándose demócrata até o fin- topar fórmulas para axudar aos enemigos da democracia ou para pactar con eles, con tal de que o seu valo, ou o seu negocio sexan respetados.


Hoxe, cando comecei a ler o artigo de Rafael Dieste de onde saquei estes extractos, collín medo. Pensei que espertara dun soño, que en realidade estabamos a vivir no primeiro de agosto do 1937 -ano da súa publicación na revista Nova Galicia- e o que é pior, que Francisco Vázquez por aquel entón xa era o alcalde d´A Coruña. Parecíame como se Dieste escribira este artigo en reacción ás declaracións do senador con máis testosterona de todo o partido da rosa, nas que falaba dun posible pacto cun sector do PP -caso de que este partido perda as eleccións- antes que co BNG.
Tranquilizoume moito fitar para o calendario e comprobar que no século en que andamos os anos xa non empezan por 19, pero o que non puido evitar que siga máis desasosegado que Fernando Pessoa correndo diante do boi de Allariz, foi cando repararei en que -aparte da extravagancia que supón que A Coruña ainda teña a este fulano de alcalde- Francisco Vázquez ten mando suficiente no PSdG como para impor o que Fole chamaría: un pauto co demo. Vade Retro.

25.5.05

A risa do merlo

Miguel Torga, no seu marabilloso libro Bichos, conta a historia do merlo Farrusco. Unha fábula deliciosa que ven a conto ante esta febre de enquisas e contraenquisas que sempre agroma nas épocas eleitorais. Máis apropiado se cabe, ao falarmos deste noso país, onde os titulares da prensa son comprados e vendidos do mesmo xeito como se negocia o prezo do porco despois da matanza; isto é, á vista de todos, coa precisión da romana, e a tanto por quilo-canal:
A mociña Clara, recentemente comprometida co seu noivo Rodrigo, preguntou ao cuco: Cuco do Minho, cuco da Beira: quantos anos me dás de solteira? ao cual o cuco respostou con tres cucús. A rapariga, que vía que a súa voda tardaría ainda tres anos ficou aflita. Foi entón que o merlo Farrusco soltou a súa primeira gargalhada.
Intranquila, a Clara foi outravolta xunta do cuco: Cuco do Minho, cuco da Beira: quantos anos me das de solteira? O pitoniso desta vez deu catro cucús. E a nena, totalmente desgustada, voltou ao traballo invadida pola desilusión.
Pero cando a noite caiu disposta a selar com negrura aquela tristeza humana, o Farrusco, solidario con aquela rapaza tan crédula, saltou da espesura e botou ao ceu unha segunda gargallada.
Foi aquel riso tan fresco e tan espontaneo, que a rapariga por fin puxo os pés na terra, deixouse contaxiar a alegría, e gañou ánimo suficiente, como para non volver dar creto ao canto daquel cuco parvo, que mesmo a un simple merlo, provocaba risa.

21.5.05

Localismo e galeguismo

Onte asistín á conferencia que deu Anxo Quintana no clube Faro de Vigo. No pequeno debate xurdido ao final, alguén entre os asistentes fixo mención -ao meu entender facendo fincapé nunha óptica máis localista ca galega- á desatención que Vigo padeceu e padece por parte das administracións. (Acaso non é toda Galiza a que padece desatención?).
Quintana respostoulle, atinadamente, que o desenrolo de Vigo non é unha cuestión local, senon unha cuestión nacional. Da boa marcha de Vigo como cidade central da eurorrexión Galiza-Portugal, depende en boa parte a economía da Galiza toda.
Hoxe veño de rematar un libro interesante titulado Mater Dolorosa, do historiador español José Álvarez Junco. Trata dos avatares que viviu toda a construcción nacional española dende o escollido como fito fundacional: a bautizada como Guerra da Independencia, até o chamado desastre nacional do 1898; vemos así, contra o que indica o mito, que o nacionalismo español, o mesmo que todos os nacionalismos modernos, obedece a un proceso de criación intelectual parido e desenvolvido ao longo do século XIX, e non a unha abstracta vontade de unidade orixinaria, que se remonte aos escuros tempos dos visigodos.
Nalgúns dos poucos momentos en que Álvarez Junco fala dos outros nacionalismos estatais, di algunhas cousas -outras non tanto- razonables:

En el caso español, es especialmente elocuente el ejemplo gallego. Si el origen de las tensiones hubiera sido un fenómeno puramente étnico-cultural, elaborado por minorías literarias, el nacionalismo gallego tendría que haber sido tanto más fuerte que el catalán y el vasco: existía un territorio perfectamente delimitado, una lengua, incluso unos problemas sociales, alrededor de los "foros", que podían haberse presentado como producto de una situación de opresión colonial; y, desde luego, existió un Rexurdimento literario gallego comparable con la Renaixença catalana. Y, sin embargo, el galleguismo político, aunque nació, fue hasta muy tarde un fenómeno minoritario. A los ingredientes etno-culturales y al romanticismo literario hay que añadir, pues, otros factores [socioeconómicos].
(...)
Las diferencias de desarrollo económico existentes a comienzos del XIX se acentuaron de manera espectacular en el último cuarto de ese siglo. Las dos zonas industriales que se desarrollaron giraban en torno a dos grandes ciudades, únicas que podían competir con la capital política del Estado: Barcelona y Bilbao. Especialmente la primera, no sólo muy rica sino tan poblada como Madrid y bien conectada, al final del siglo con París, capital cultural de Europa. En el caso Bilbaíno, la gran ciudad fue ella misma producto del desarrollo minero y metalúrgico; la región estaba menos poblada y sus comunicaciones eran peores que las del área barcelonesa, pero la concentración de riqueza fue no menos espectacular y existía una conexión relativamente fácil con Londres, el centro financiero mundial.
(...)
La diferenciación fundamental, que convirtió al bizcaitarrismo en menos amenazador que el catalanismo durante muchas décadas, fue la carga rural y carlista de sus ideólogos, lo que hizo que los intelectuales vascos de primera magnitud tendieran a distanciarse del nacionalismo e instalarse en Castilla. En el caso gallego, no sólo faltó el desarrollo industrial que hubiera dado importancia y peso a las reivindicaciones de la región, sino que no hubo una ciudad de indiscutible primacía donde las élites intelectuales se reunieran y organizaran su enfrentamiento con Madrid; las élites descontentas, para colmo, tenían una válvula de escape al alcance de la mano, como era la emigración; con lo que el nacionalismo gallego, además de ser minoritario, nació en Madrid o en Buenos Aires.


Se ben é discutible iso de que o nacionalismo galego naceu exclusivamente en Madrid ou Bos Aires, sí acerta o autor na diagnose dalgunhas das eivas históricas que o noso país ten a respeito doutros lugares do Estado. Eivas estruturais, pero eivas modificables. Certamente non é só o factor cultural o que crea o conflito -ainda que de non existir o aglutinador da reivindicación cultural o conflito teríase desactivado antes- senon tamén o factor económico. Álvarez Junco fala da posibilidade que tería un nacionalismo galego forte de acudir ao tema dos foros para denunciar a situación colonial, sen se decatar -ou se cadra si se decatou- de que é precisamente a circunstancia que está a describir, o que constitúe o feito colonial galego: a marxinación da Galiza e polo tanto das súas élites, nese proceso de industrialización que agromaba a nivel estatal. Esa é a nosa diferenza fronte a outras zonas do estado, iso impediu a existencia dunha urbe representativa das demandas fronte ao estado central, que fortalecera ao nacionalismo galego. E iso explica -volvendo á conferencia de onte- moitas das carencias que vemos na actualidade.
Se cadra, xa non é o momento de aspirar a esa única grande cidade-temón, senon que o necesario é vertebrar esoutra cidade ininterrompida que vai dende o Douro até Ferrolterra; así e todo, a importancia da área metropolitana viguesa non é un tema exclusivamente de desenrolo local, a súa posición xeográfica e económica, fai que sexa aquí onde está en xogo a viabilidade futura de Galiza como país.
Por que senon as forzas máis centralizadoras e negadoras da cultura galega -o pacovazquismo sucursalista, os caciques das deputacións e a maioría dos medios de comunicación- tenden a exacerbar os conflitos entre o norte e o sur, entre cidades, ou entre eses estraños entes, produtos tamén do s.XIX, chamadas provincias?

18.5.05

Contrapunto a un contrapunto

Leo na web da Cadenaser unha información sobre a influenza dos blogues na conformación de opinión política. Segundo vexo, este medio ainda non é un fenómeno de masas, pero sí consegue ter certa influenza. Disque o que se di nun blog retroalimenta aos outros blogues e aos leitores dos mesmos, de xeito que a información acaba por fluir dun xeito efectivo.
Imbuido deste espíritu optimista, decídome a aportar un graiño de area co ánimo de que, por unha vez, sexa escoitada esta pequena frustración diaria que agroma na lectura da prensa do noso país.
Hoxe Javier Sánchez de Dios (un dos comentaristas políticos de peso no Faro de Vigo e non dos máis obtusos da prensa galega), escribe un artigo de opinión sobre a votación consensuada entre PSOE-BNG no congreso dos deputados para dar un pulo ao manido Plan Galicia co expresivo título de El satélite.
O que o xornalista ven dicir no artigo é que o BNG non estivo o suficientemente exixente co PSOE, que tragou co que lle puxeron diante pola necesidade seica, de buscar onde acubillarse tras as vindeiras eleccións. O señor síntese pouco menos que defraudado polo BNG, pola falta de belixerancia e pola deixación do seu caracter soberanista ao querer orbitar arredor de ZP. Exactamente o mesmo tipo de personaxe que gasta litros de tinta falando da radicalidade da UPG, do control de aceiro que impón Francisco Rodríguez, e da falta de altura de miras do BNG, hoxe, que non pode poñer unha tacha con eses argumentos á decisión dos nacionalistas de que se visualice a posibilidade dun cambio, pide máis contundencia, máis intransixencia e máis radicalidade.
O caso é poñer o contrapunto á portada do mesmo xornal, que evidenciaba a utilidade da representación nacionalista en Madrid para facer o que non se pode facer na Galiza: xestos que mostren a vontade de que haxa unha alternativa.
Cara ao final dá un pequeno tirón de orellas á apatía de ZP no tema das inversións na nosa terra, pero o que non aparece por ningures son os socialistas galegos, seica o PSdG non ten nada que dicir?, por qué non se lle demanda ao PSdG a mesma belixerancia e compromiso que aos demáis? non hai deputados galegos nos escanos socialistas que reclamen o que o señor Sánchez de Dios demanda?. Señor TP (touri-presente) por favor atenda ao señor da prensa como se merece.

12.5.05

Tras 2666, toca 2046

Él lembra esa época pasada
como se mirase a traverso dun cristal coberto de po
O pasado é algo que pode ver, pero non tocar
todo canto ve está borroso e confuso.

"In the mood for love". Wong-Kar-Wai


Hoxe vin In the mood for love de Wong-Kar-Wai. A historia dun home e dunha muller que descobren que as súas parellas son amantes e que tentan, sen chegar a conseguilo, suplir as súas respectivas carencias afectivas mediante citas nun cuarto cun número na porta: 2046. A cifra que dará título á súa seguinte película.
Do cine deste home gústanme varias cousas:
1. A sensación xeral de melancolía que destila.
2. Que as súas personaxes fumen como se fumaba nas películas clásicas de Hollywood: con elegancia e parsimonia -será por iso que os seus protagonistas masculinos semellan unha mezcla de Humphrey Bogart e Clark Gable con ollos rasgados.
3. Que as bandas sonoras, cos seus valses decadentes, os seus boleros balorentos e ás súas arias sofisticadas, rezumen bo gusto e doten de deliciosa nostalxia ou de sutil sentido do humor ás diferentes esceas.
4. O xeito tan persoal que ten para mostrar o filmado. Case que espiando ás personaxes. A cámara observa colándose nas portas entreabertas, nos buratos da parede, na cornixa da fiestra, a traverso de cristais suxos ou cheos de vao...
5. A ausencia de contacto físico das personaxes. Onde collerse da man ten a mesma carga de intensidade que facer o amor ou bicarse.
6. As cámaras lentas a modo de suliñado.
7. E sobor de todo gústame a fragmentación dos planos mediante a utilización de espellos. Unha sorte de visión cubista da realidade.

9.5.05

Declaración Pragmática Pre-eleitoral

Se, ante o que significan para Galiza as vindeiras eleccións de cara a futuras reformas do Estado, de cara ao benestar e á liberdade dos seus cidadáns, e de cara á propia existencia como país de seu (e como proba dos riscos, a Rajoy e ao seu Covadonguismo irredento me remito), tomamos coma tese a máxima de San Ignacio de Loyola: "en tempos de turbación non facer mundanza" -definición por antonomasia do pensamento conservador encarnado en Fraga e no PP-, e como antítese a lóxica Lampedusiana de: "mudar algo para que nada mude" -definitoria do esquerdismo edulcorado e do xacobinismo adormecido de Touriño e do PSOE-, a síntese á que podemos chegar é que este bipartidismo que nos queren impoñer dende os seus respectivos medios afíns, non só é un sistema inimigo do pluralismo e da democracia, senon que ainda por riba, trátanos, aos eleitores, coma se foramos parvos.
Con todas as eivas que se lle queiran pór (que son moitas) non hai máis que un candidato -e ogallá a nosa sociedade demandara que houbera máis- no actual panorama político galego, que en tempo de turbación esté disposto a facer mudanza -ou a incidir para que ésta se faga- e que esta mudanza sexa unha mudanza de calado: Anxo Quintana González.
E o resto é teimar en enlearse con debates menores, ou ganas de volver a perder o enésimo tren.

8.5.05

Dieste, Duchamp, Bolaño e a vida real

Espinoza salió al patio trasero y vio un libro que colgaba de una cuerda para tender la ropa. No se quiso acercar a ver de qué libro se trataba, pero cuando volvió a entrar en la casa le preguntó a Amalfitano por él.
- Es el "Testamento geométrico", de Rafael Dieste -dijo Amalfitano.
- Rafael Dieste, un poeta gallego -dijo Espinoza.
- Ese mismo -dijo Amalfitano-, pero éste no es un libro de poesía sino de geometría, las cosas que se le ocurrieron a Dieste mientras ejerció como profesor de instituto.
Espinoza le tradujo a Pelletier lo que Amalfitano le había dicho.
-¿Y está colgado en el patio? -dijo Pelletier con una sonrisa.
- Sí -dijo Espinoza mientras Amalfitano buscaba en el refrigerador algo que pudieran comer-, como si fuera una camisa puesta a secar.


La idea, por supuesto, era de Duchamp
Durante su estancia en Buenos Aires sólo existe o sólo se conserva un ready-made.
(...)
Calvin Tomkins escribe al respecto: Con motivo de la boda de su hermana Suzanne con su íntimo amigo Jean Crotti, que se casaron en París el 14 de abril de 1919, Duchamp mandó por correo un regalo a la pareja. Se trataba de unas instrucciones para colgar un tratado de geometría de la ventana de su apartamento y fijarlo con cordel, para que el viento pudiera "hojear el libro, escoger los problemas, pasar las páginas y arrancarlas".
(...)
Suzanne y Jean siguieron las instrucciones de Duchamp con buen humor. De hecho, llegaron a fotografiar aquel libro abierto suspendido en el aire -imagen que constituye el único testimonio de la obra, que no logró sobrevivir a semejante exposición a los elementos- y más tarde Suzanne pintó un cuadro de él titulado "Le ready-made malhereux de Marcel".
(...)
Sigue Tomkins: En los últimos años Duchamp confesó a un entrevistador que había disfrutado desacreditando "la seriedad de un libro cargado de principios" como aquel y hasta insinuó a otro periodista que, al exponerlo a las inclemencias del tiempo, "el tratado había captado por fin cuatro cosas de la vida".

¿De qué trata el experimento?, dijo Rosa. ¿Qué experimento?, dijo Amalfitano. El del libro colgado, dijo Rosa. No es ningún experimento, en el sentido literal de la palabra, dijo Amalfitano. ¿Por qué está allí?, dijo Rosa. Se me ocurrió de repente, dijo Amalfitano, la idea es de Duchamp, dejar un libro de geometría colgado a la intemperie para ver si aprende cuatro cosas de la vida real. Lo vas a destrozar, dijo Rosa. Yo no, la naturaleza. Oye, tú cada día estás más loco, dijo Rosa. Amalfitano sonrió. Nunca te había visto hacerle un cosa así a un libro, dijo Rosa. No es mío, dijo Amalfitano. Da lo mismo, dijo Rosa, ahora es tuyo. Es curioso, dijo Amalfitano, así debería ser pero lo cierto es que no lo siento como un libro que me pertenezca, además tengo la impresión, casi la certeza, de que no le estoy haciendo ningún daño. Pues haz cuenta de que es mío y descuélgalo, dijo Rosa, los vecinos van a creer que estás loco. ¿Los vecinos, los que ponen trozos de vidrio encima de las tapias? Ésos ni siquiera saben que exisitimos, dijo Amalfitano, y están infinitamente más locos que yo.


"2666", Roberto Bolaño, 2004.

3.5.05

Verbas na auga

Soon this place will be too small
all my veins and bones
will be burned to dust
You can throw me into
a black iron pot
and my dust will tell
what my flesh would not



Segundo Bergman, no seu filme O sétimo selo, a morte é un xadrecista encarapuchado, barbilampiño e de ollada sinistra, que cando é chegado o noso momento, inicia a cadea de movementos que desembocarán, irremediablemente, nun xaque mate.
A tarde do 30 de abril, tras varias semáns facéndome compaña, rematei a lectura desa epopeia que é Os Miserables, asistindo á morte do seu protagonista principal, Jean Valjean.
Cando un ser querido vai morrer mirámolo cunha olla fixa nel, como se quixeramos retelo. Coa cursilería que lle caracteriza, Victor Hugo vai describindo o momento en que Jean Valjean, arrodeado pola filla e mailo seu marido, despide este mundo. Os dous mozos, mudos de angustia, sen saberen qué dicirlle á morte, desesperados e trementes, estaban de pé diante del, Cosette collida da man de Marius.
Non teño claro se a literatura é unha continuación da vida ou se sucede ao revés, pero curiosamente, no final dese mesmo 30 de abril en que asistín á representación dunha morte de ficción, recibín a noticia doutra morte, ésta moi real: O xadrecista encarapuchado fixéralle un xaque mate a alguén próximo a min.
Somos verbas escritas na auga, así fala a letra dunha canción libanesa que Lhasa versionou o seguinte día 1 de maio en Compostela. Esta mexicana de personalidade singular e falar pausado, fíxome levitar coa súa música estraña, onde o espíritu roqueiro dunha P.J. Harvey, dáse a man con desgarradas historias de desamor a ritmo de rancheira, ou coa sofisticación francesa vinda do Canadá, país onde ela mora.
Na presentación do tema Soon this place will be too small, Lhasa contounos a teoría que ten o seu pai sobre a nosa existencia: Cando estamos no ventre da nosa nai, somos só un puntiño de luz infinitamente pequeno. Pouco a pouco imos crecendo, sentindo os estímulos exteriores, até que un día decatámonos de que aquel lugar é cativo de máis para nós. Entón, prodúcese o parto. Todo o noso mundo coñecido, cos seus límites, convértese nun caos, e nese momento de cambio, onde todo é novo, pensamos con incocencia xa está, é a fin, xa todo rematou. Ese día nacemos.
E vai pasando o tempo, e imos crecendo, e imos viaxando, coñecendo este amplo novo mundo aberto ante os nosos ollos. Até que chega un día en que somos vellos e ese mundo outrora inmenso volve ficar cativo. E entón vennos a hora de morrer, e novamente voltamos a pensar xa está, esta si que é a fin, xa todo acabou. E ese día...
Lhasa saudounos ao empezar o concerto desexándonos un feliz día dos traballadores, e eu sain convencido de que polo menos durante as dúas horas que durou a súa actuación, fun feliz.