28.3.05

M. Proust toma as augas (e o viño) en Tras-os-Montes

A vida é feita de nadas
De grandes serras paradas
À espera de movimento
De searas onduladas
Pelo vento

Miguel Torga

Nunha cáscara de noz caida dunha nogueira do val de Monterrei, fun navegando estes días de pascoa, ao longo do río Tâmega. Pasei baixo a ponte de Chaves nun suspiro e, como se fora Hans Castorp chegando a Davos-Platz , descubrín o balneario de Vidago, a vila onde a defenestrada monarquía portuguesa se entregaba á nugalla estival. Feito a comezos do século vinte está arrodeado por un parque frondoso inzado de teixos no que, segundo se camiña, van saindo ao paso as bóvedas e azulexos dos nascentes de auga.
Ante a espectacular escaleira dobre da recepción, sentíame tan docemente mareado como o Gustav Aschenbach da Morte en Venecia, ou como un pasaxeiro do Titanic, ignorante da brincadeira que o destino lle tiña reservada. No piano do comedor soaban misturadas co balbordo de culleres e cubertos, as notas indefinidas dunha peza lenta, que a miña imaxinación, xa doente, teimaba en identificar co adagietto da quinta de Mahler, a música que empregou Visconti na súa adaptación da noveliña de Thomas Mann. Os meus ollos, imitando o obxetivo dunha cámara de cine, percorrían pousóns e curiosos a beleza decadente dos salóns, con esa melancolía que sempre emerxe nos lugares onde o pasado foi máis esplendoroso que o presente. Ao mesmo tempo que tarareaba o adagietto, din en pensar, que só a música é inmortal. O feito de fitar para o retrato dun home -un morto- de aspecto decimonónico, que penduraba tras a grande escada, non fixo máis que confirmarmo.
Volvín ao meu navío e, continuando Tâmega abaixo, arribei a Pedras Salgadas. Outro hotel balneario con nascentes románticas, ambiente belle epoque e un precioso edificio de aire centroeuropeo no que se lé en grandes caracteres da época: Casino 1910.
Despois de facer escala nestas estancias, zarpei cara á cidade trasmontana por excelencia, Vila Real. Sen perder en ningún momento de vista a omnipresente serra do Marão e o seu tocado de nubes mouras, procurei no meu peto a etiqueta enrugada e pegañenta dunha botella de viño rosado de Mateus. Sí, é este -pensei namentras botaba para atrás o meu paraugas aberto-, o debuxo era exactamente igual ao pazo que se reflexaba, distorsionado polas pingueiras de orballo, na auga verduxa do estanque rectangular da entrada. A beleza do edificio por fóra -qué dicir dos seus xardíns- é só un aperitivo ante o encanto dos obxectos conservados no seu interior. Mobles barrocos, teitos labrados de castaño, cadros do XVII, porcelás chinesas, vaixelas de prata, vellas esferas co mapamundi e o firmamento, luxosas alfombras, un antecesor do clavicordio, e como maior tesouro, gardado en vitrinas protectoras, o produto do mecenazgo exercido polo morgado do pazo a comezos do sXIX: as placas litográficas da primeira edición ilustrada dos Lusíadas e a súa plasmación en papel.
O poema que cantaba as grandezas dunha nación que temía desaparecer, ilustradas grazas ao dono desaparecido dun pazo inalterado polo tempo. Matizando o que cavilara en Vidago, engadín á miña colección de pensamentos fúteis, que non só a música é inmortal, tamén os poemas e as pedras talladas nos sobreviven.
Tanta beleza e tanta saudade secou o meu padal. Era necesario pór outravolta rumo ao sur. Decidín deixar que o propio Tâmega me fixese desembocar nese Douro, río-autoestrada, que comunica o grande mar dos navegantes con este outro inmenso mar de viñedos. En Peso da Regua apurei un vaso da Quinta de Ventozelo e coa retina acugulada de viliñas brancas, señoriais quintas espalladas, oliveiras ordeadas, cepas retortas, viaductos de vértixe, todo en fin, o que topei no meu camiño dende Vila Real, encarei, créndome xa a bordo dun rabelo cargado de pipotes de Vinho do Porto, a miña noz proa ás adegas do cais de Vila Nova da Gaia. Alá, no mesmo Atlántico que cercou, e que seguirá cercando cando eu xa non esté, a ermida da illa de San Simón, no máis profundo da ría de Vigo.