31.3.05

Arredor de nós

Hai unha frase que brila dentro dos lugares comúns de moitos deses fala-barato da villa y corte, incapaces de comprender porqué persistimos na nosa teima de non render pleitesía á grande nación de Felipe II e de Felipe... ¿sexto?. O nacionalismo cúrase viaxando, din -¿Só hai un nacionalismo?-. Acostuman empregala cun ton de superioridade, dando por suposto que eles non son nacionalistas -¿Serán esperantistas?-, que eles viaxan moito -algúns deles non viron un barco até que foron á mili-, e que nós non damos saido da nosa vila, ou, o que é pior, da corte... das vacas. Como para todo nesta vida, tamén hai un libro acaido ao tema que nos ocupa. Un clásico galego. Sí, os galegos teñen clásicos. Chámase Arredor de sí, e nel descríbese, entre outras cousas, algo que sempre que fago unha viaxe experimento: A aprendizaxe dos lugares que visito. Aprendo a respectalos, aprendo a ser crítico coas súas virtudes e as súas carencias, aprendo a querelos, pero sobre todo aprendo, por comparación, que o lugar onde vivo tamén pode ensinar unha chea de cousas. E que polo tanto, é merecente de crítica, pero tamén de respecto, e de ser querido.

29.3.05

J. Saramago, escéptico coa viaxe Proustiana, precisa

Viagem a Portugal. Bibliografía a posteriori. Só para interesados, se os houbera.

Torna o viajante a Vila Real, e agora, sim cumprirá os ritos. O primeiro será Mateus, o solar do morgado. Antes de entrar, deve-se passear neste jardim, sem nenhuma pressa. Por muitos e valiosos que sejam os tesouros dentro, soberbos seríamos se desprezássemos os de fora, estas árvores que do espectro solar só descuidaram o azul, deixam-no para uso do céu; aqui têm todos os tons do verde, do amarelo, do vermelho, do castanho, roçam mesmo as franjas do violeta. São as artes do Outono, esta frescura debaixo dos pés, esta alegria maravilhosa dos olhos, e os lagos que reflectem e multiplicam, de repente o viajante cuida ter caido dentro dum caleidoscópio, Viajante no País das Maravilhas (...) É uma beleza maltratada em rótulos de garrafas de um vinho sem espírito, mas que, por graça de Nasoni, seu arquitecto, se mantém intacta (...) Aqui estão as chapas das gravuras originais de Fragonard e Gérard para a edição dos Lusíadas, e quem for fácil de satisfazer em matéria de arroubos pátrios encontrará autógrafos de Talleyrand, Metternich, Wellington, também de Alexandre, czar da Rússia, todos agradecendo a oferta do livro que não sabiam ler. Com todo o respeito, o viajante considera que o melhor de Mateus ainda é o Nicolau Nasoni.

Aqui, entre Vila Real e Peso da Régua, a arte do socalco atinge a suma perfeição, e é um trabalho que nunca está concluído, é preciso escorar, dar atenção à terra que aluiu, à laje que deslizou, à raiz que fez alavanca e ameaça precipitar o muro no fundo do vale. Vistos de longe, estes homens e estas mulheres parecem anões, naturais do reino de Lilipute, e afinal desafiam em força as montanhas e mantêm-nas domesticadas. São gigantes pessoas, e isto não passa de imaginações do viajante, que as tem pródigas, quando se está mesmo a ver que têm os homens o seu tamanho natural, e basta.

Atravessar a serra do Marão, de Vila Real a Amarante, deveria ser outra imposição cívica como pagar os impostos ou registar os filhos. Enraizado no rio Douro, o Marão é o tronco deitado duma grande árvore de pedra que se prolonga até ao Alto Minho, entrando pela Galiza dentro: reforça-se na Falperra, e abre-se, monte sobre monte, pelo Barroso e Larouco, pela Cabreira e pelo Gerês, até à Peneda, nos altos do Lindoso e de Castro Laboreiro.

28.3.05

M. Proust toma as augas (e o viño) en Tras-os-Montes

A vida é feita de nadas
De grandes serras paradas
À espera de movimento
De searas onduladas
Pelo vento

Miguel Torga

Nunha cáscara de noz caida dunha nogueira do val de Monterrei, fun navegando estes días de pascoa, ao longo do río Tâmega. Pasei baixo a ponte de Chaves nun suspiro e, como se fora Hans Castorp chegando a Davos-Platz , descubrín o balneario de Vidago, a vila onde a defenestrada monarquía portuguesa se entregaba á nugalla estival. Feito a comezos do século vinte está arrodeado por un parque frondoso inzado de teixos no que, segundo se camiña, van saindo ao paso as bóvedas e azulexos dos nascentes de auga.
Ante a espectacular escaleira dobre da recepción, sentíame tan docemente mareado como o Gustav Aschenbach da Morte en Venecia, ou como un pasaxeiro do Titanic, ignorante da brincadeira que o destino lle tiña reservada. No piano do comedor soaban misturadas co balbordo de culleres e cubertos, as notas indefinidas dunha peza lenta, que a miña imaxinación, xa doente, teimaba en identificar co adagietto da quinta de Mahler, a música que empregou Visconti na súa adaptación da noveliña de Thomas Mann. Os meus ollos, imitando o obxetivo dunha cámara de cine, percorrían pousóns e curiosos a beleza decadente dos salóns, con esa melancolía que sempre emerxe nos lugares onde o pasado foi máis esplendoroso que o presente. Ao mesmo tempo que tarareaba o adagietto, din en pensar, que só a música é inmortal. O feito de fitar para o retrato dun home -un morto- de aspecto decimonónico, que penduraba tras a grande escada, non fixo máis que confirmarmo.
Volvín ao meu navío e, continuando Tâmega abaixo, arribei a Pedras Salgadas. Outro hotel balneario con nascentes románticas, ambiente belle epoque e un precioso edificio de aire centroeuropeo no que se lé en grandes caracteres da época: Casino 1910.
Despois de facer escala nestas estancias, zarpei cara á cidade trasmontana por excelencia, Vila Real. Sen perder en ningún momento de vista a omnipresente serra do Marão e o seu tocado de nubes mouras, procurei no meu peto a etiqueta enrugada e pegañenta dunha botella de viño rosado de Mateus. Sí, é este -pensei namentras botaba para atrás o meu paraugas aberto-, o debuxo era exactamente igual ao pazo que se reflexaba, distorsionado polas pingueiras de orballo, na auga verduxa do estanque rectangular da entrada. A beleza do edificio por fóra -qué dicir dos seus xardíns- é só un aperitivo ante o encanto dos obxectos conservados no seu interior. Mobles barrocos, teitos labrados de castaño, cadros do XVII, porcelás chinesas, vaixelas de prata, vellas esferas co mapamundi e o firmamento, luxosas alfombras, un antecesor do clavicordio, e como maior tesouro, gardado en vitrinas protectoras, o produto do mecenazgo exercido polo morgado do pazo a comezos do sXIX: as placas litográficas da primeira edición ilustrada dos Lusíadas e a súa plasmación en papel.
O poema que cantaba as grandezas dunha nación que temía desaparecer, ilustradas grazas ao dono desaparecido dun pazo inalterado polo tempo. Matizando o que cavilara en Vidago, engadín á miña colección de pensamentos fúteis, que non só a música é inmortal, tamén os poemas e as pedras talladas nos sobreviven.
Tanta beleza e tanta saudade secou o meu padal. Era necesario pór outravolta rumo ao sur. Decidín deixar que o propio Tâmega me fixese desembocar nese Douro, río-autoestrada, que comunica o grande mar dos navegantes con este outro inmenso mar de viñedos. En Peso da Regua apurei un vaso da Quinta de Ventozelo e coa retina acugulada de viliñas brancas, señoriais quintas espalladas, oliveiras ordeadas, cepas retortas, viaductos de vértixe, todo en fin, o que topei no meu camiño dende Vila Real, encarei, créndome xa a bordo dun rabelo cargado de pipotes de Vinho do Porto, a miña noz proa ás adegas do cais de Vila Nova da Gaia. Alá, no mesmo Atlántico que cercou, e que seguirá cercando cando eu xa non esté, a ermida da illa de San Simón, no máis profundo da ría de Vigo.

22.3.05

Queimada Popular

Hai pouco Xosé Luis Barreiro Rivas recordaba nun xornal cómo o tema dos incendios forestais fora usado por Fraga para desprestixiar ao tripartito que gobernou (parece incrible) este país despois e antes do réxime. Daquela entendíase o lume como un problema máis a solucionar polo goberno, unha materia que se debía abordar dende o punto de vista político.
En plena pax fraguiana, e posto que o monte seguía a arder, aducíronse peregrinas cuestións climáticas para explicar a incidencia do lume. Chovía pouco, cada vez tiñamos mais bosque, e tolos hai en todas partes, así que só nos restaba facer o que fixo Voltaire depois do terremoto de Lisboa: indignarnos coa natureza e calar a boca.
Agora, na decadencia do Imperator, a última moda é falar do terrorismo forestal. Nestes tempos nos que as palabras, a forza de empregarse, perden cada vez máis o seu contido, o termo terrorismo é o novo fetiche.
¿E que podemos facer ante o terrorismo forestal? Como ilegalizar ao pp non parece factible, e xa que fetiche ven do portugués feitiço, o que nos queda é agardar a que as urnas nos esconxuren dunha vez deste malfado ou, no seu defecto, seguir involucionando até o sXIX e facer do carbón vexetal a nosa enerxía nacional. Galiza na involución industrial: ¿Iribarne a nosa raiña Victoria?

20.3.05

A personaxe do día

Este sábado invertín catro gozosas horas do meu tempo nese exercicio estético que é Ludwig de Luchino Visconti. A historia de Luis II de Baviera, tamén chamado Luis o tolo. O rei que foi mecenas de Wagner, un romántico que acostumaba cabalgar á luz da lúa, namorado platonicamente da súa prima Isabel de Austria -a famosa Sissí-, soñador, católico e homosexual reprimido. Un home que se rebelaba contra a mediocridade do mundo construindo fabulosos castelos e que lle puxo o nome de Elsa á súa prometida Sofía de Austria, en honor á Elsa de Lohengrin. O derradeiro monarca de Baviera antes de ser obrigado a aceptar a integración na expansionista Prusia de Bismark. Un idealista na época da revolución industrial, personaxe fóra do momento histórico que lle tocou vivir. Financiando as artes e maldecindo guerras e política case leva á bancarrota ao seu país. Tras asasinar ao médico que o controlaba suicidaríase, ao xeito da Ofelia de Shakespeare, pois como el mesmo di na película, os que se matan afogándose non estragan o corpo.

19.3.05

Ence é boa vila

Hannah Arendt axúdase no libro que ando a ler, dunha cita allea para describir o ánimo imperante na República de Weimar: "cada novo grupo cría que non podería topar maior lexitimación, nen mellor atractivo ante as masas que unha clara insistencia en non ser un partido senón un movimento". Era unha época na que a consecuencia da derrota na primeira guerra mundial, o paro era rampante e o descreto do sistema de partidos, total. Só un demagogo coma Hitler podía sacar réditos dun panorama como este.
A que vivimos é tamén unha época de descreto da política, na que asuntos como a chamada crise catalana, son só bazas perdidas. Outro exemplo: onte en Pontevedra asistimos ao nacemento dun movemento supra-partidario con funcións de acoso e derribo. En estraño maridaxe, dous sindicatos de clase -non está claro qué clase- todas as organizacións empresariais da provincia, o partido popular, parte do psoe e os medios de comunicación en procesión de semana santa, clamaban por deixarse de política e supeditarse á economía.
Como aquel banqueiro que fuxía cos cartos da caixa forte n´A dilixencia de John Ford e que rosmaba indignado perlas do tipo "o Estado tería que pasar desapercibido" "Agora até queren inspeccionar os meus libros de contas" e a lapidaria e cínica "América para os americáns", estes amigos da celulosa tamén rosman contra toda institución que se empeñe en non baixar a cabeza. Fan berrar aos seus monicreques: "Pontevedra para os pontevedreses" pero o que realmente están a dicir é "Pontevedra para nós".

15.3.05

Xeo-política

Esta fin de semana pasada visitei as covas de Valporquero. Atópanse na vertente leonesa da cordilleira cantábrica, e chámanse así por unha pequena aldea próxima.
O guía, entre chistes rutineiros, contábanos algunhas cousas interesantes sobre a xeoloxía e a formación desas montañas e en particular daquela cova. Falou por exemplo, da grande dureza do manganeso, da porosidade da pedra caliza ou de como a mesma auga que vai furando a pedra durante miles de anos até formar a cavidade é a que acumula os minerais nas estalagtitas e nas estalagmitas para reencher o oco feito.
Dándolle voltas ao que escoitara, e lembrando que xa outra caverna grega fora moi usada como metáfora, ocorréuseme imaxinar á cova como un grande sistema que crece a costa da destrucción e ás estalagtitas e ás estalagmitas como dous polos de poder complementarios que achan imprescindible un estar arriba e outro abaixo. Todo encaixaba: o guía insistía en que a tendencia natural das estalagtitas e das estalagmitas é unirse. Ámbas as dúas tenden a tocarse no centro para tapar totalmente o espazo da cova. É un bipartidismo perfecto.
Na derradeira e máis espectacular sala, o guía ensinounos unha curiosidade pouco frecuente. Hai outro tipo de formacións que non crecen de xeito vertical. Grazas á existencia de correntes de aire imperceptíbeis que en puntos moi determinados se intensifican, estas formacións van acumulando os minerais en sentido horizontal. Son como pequenos apéndices saintes das paredes que rachan coa norma, por iso reciben o poético nome de estalagtitas excéntricas.
Toda a xente do grupo se fixo fotos e se marabillou con aquela catedral natural que do chan ao teito elevaba columnas e tubos de órganos pétreos. Eu, por levar a contraria, non deixaba de procurar coa mirada aquel anaquiño de mineral solidificado, que contra todo pronóstico, paseniñamente, conservaba o seu xeito propio de desenrolo alternativo, algo así como unha esperanza horizontal de non sei que.

9.3.05

O cultivo do odio


No século XIX, en plena efervescencia do movemento romántico, a pintura europea voltou a súa face cara ao Próximo Oriente, Exipto e o Magreb. Pintores como Ingrès ou Delacroix descubriron nestes paises un mundo cheo de oasis de palmeiras, obeliscos semienterrados, xeques de porte aristocrático, roupas suntuosas, cacerías de feras e haréns repletos de odaliscas de ollada lánguida que colmou a necesidade de pintoresquismo e de misterio escaso xa na industriosa Europa das chimineas de fume negro. Estas estampas popularizáranse no noso continente tras as aventuras expansionistas de Napoleón por algúns dos lugares que co tempo, virían sendo vítimas das voraces políticas imperialistas europeas. Qué lonxe esta visión do mundo árabe-musulmán en comparación coa actual. Dende o prisma contemporaneo mesmo parece que a historia fora unha grande elipse que comezara coas liortas medievais entre os reinos cristiáns e os islámicos e este comezo de século XXI onde o árabe volve encarnar ao antagonista absoluto. Semella como se no medio non tivese sucedido nada.
Pero todo problema ten as súas raiceiras. Tamén do XIX é a noveliña Hadji Murat de Liev Tolstoi. Aprendemos ao lela que o chamado conflicto checheno que de cando en vez emerxe con virulencia en forma de secuestros masivos, ou como onte, co asasinato do guerrilleiro Maskhadov, non é algo que saise da nada, senón que son éstas reedicións brutais de conflictos seculares, case sempre con trasfondo económico, aos que non se lle quere dar solución.
Nesta época neorrelixiosa na que renacen os fundamentalismos e a interpretación cultural dos conflictos, sería imposible achar representacións do árabe-combatente como as que vemos noutros pintores románticos franceses. Así, os árabes aparecen como xentes inofensivas e abraiadas ante a superioridade europea en Napoleón perdoa aos rebeldes do Cairo de Pierre Narcisse Guérin ou como dignos resistentes fronte a brutalidade das tropas napoleónicas en A revolta do Cairo (na imaxe) de Anne-Louis Girodet. Occidente prefire hoxe en día que a confrontación discurra en termos relixiosos porque nunha interpretación socio-económica perdería a batalla das ideas, por iso toda tentativa de criar un nacionalismo árabe laico tipo Nasser foi abortada e por iso levan anos impedindo a formación dun estado palestino.
O primeiro que hai que facer en toda guerra é construir un inimigo aquelado aos nosos intereses. Ao combater a loucos extremistas, non é necesario facermos autocrítica, pois é obvio que os valores das democracias europeas son, polo menos para os seus nacionais, mais respectuosos coa liberdade da persoa e os dereitos humáns que ese fato de encarapuchados fundamentalistas. Este reducionismo permite tamén unir a disparidade de intereses que poden albergar os cidadáns das diferentes sociedades occidentais baixo un mesmo paraugas. Circunscribir o conflicto a unha contenda relixioso-moral é a incubadora perfecta para que a histeria e o patetismo grandilocuente se apoderen, como na descripción da caida de Constantinopla de Stefan Zweij, da racional Europa:

En Santa Sofía (...) se reúnen aquellos que han sido señalados por la muerte.
(...)
El patriarca eleva ahora su voz poderosa, exhortándoles. Cantando, le contestan los coros. Una vez más, suena en ese espacio la sagrada, la eterna voz de occidente, la música. Entonces uno tras otro, el emperador primero, suben al altar para recibir el consuelo de la fe.
(...)
La última misa del imperio romano oriental, la misa de difuntos, ha comenzado, pues la fe cristiana vive por última vez en la catedral de Justiniano.
Posted by Hello

6.3.05

Mesa-camilla con Hannah Arendt

Reflexións extraidas de The origins of the totalitarianism

Posta en escea
En 1894, Alfred Dreyfus, un oficial xudeu do Estado Maior francés foi acusado e condeado por espionaxe en favor da Alemaña. Tras o chamado affair Dreyfus foi perdoado polo presidente da República pero non absolto do delito do que se lle acusaba.

Unha cuestión controvertida: o pobo e o populacho
"O populacho é principalmente un grupo no que se encontran representados os refugallos de todas as clases. Esta característica torna fácil a confusión do populacho co pobo, que tamén comprende a todos os estratos da sociedade. Mentras o pobo en todas as grandes revolucións loita pola verdadeira representación, o populacho sempre berrará en favor do home forte, do gran líder. Porque o populacho odia á sociedade da que está excluido tanto como ao Parlamento no que non está representado"
"O que era novo e sorprendente naquela época -ainda que resulte demasiado familiar para nós- era a organización da masa e a adoración polo heroe, da que se beneficiaban os seus dirixentes. O populacho convertiuse en axente directo dese nacionalismo concreto defendido por Barrés, Maurras e Daudet, que xuntos formaron o que era indubidablemente unha clase de élite dos intelectuais mais novos. Estes homes, que despreciaban ao pobo e que moi recentemente foran emerxendo dun ruinoso e decadente culto ao esteticismo, viron na masa unha expresión viva da forza viril e primitiva. Foron eles e as súas teorías quenes por vez primeira identificaron ao populacho co pobo e converteron aos seus dirixentes en heroes nacionais. Foi a súa filosofía do pesimismo e o seu entusiasmo pola predestinación o primeiro signo do colapso inminente da intelligentsia europea"

O valor de dicir non (bis)
"O verdadeiro logro de Zola, que é dificil de advertir nos seus folletos, consiste no valor resolto e intrépido co que este home, que na súa vida e nas súas obras exaltara ao pobo até o punto de lindar coa idolatría, alzouse finalmente para retar, para combater e finalmente para conquistar ás masas, nas que, como Clemenceu, escasamente puido distinguir en momento algún ao populacho do pobo"
[Di Clemenceu]: "Existiron homes capaces de resistir aos mais poderosos monarcas e de negarse a someterse ante eles, pero houbo poucos que resistiran á multitude, que permaneceran sós antes as masas mal conducidas, que se enfrontaran ó seu implacable frenesí sen armas e cos brazos cruzados para dicir non cando se lles exixía un si. Así era Zola!"

A importancia das minorías críticas
"Quenes entón, en amplos termos, eran os que apoiaban a Dreyfus? Quenes eran os 300 000 franceses que devoraron ansiosamente o J´accuse de Zola e seguían relixiosamente os editoriais de Clemenceu? Quenes eran os homes que, finalmente, lograron escindir na Franza a cada clase e incluso a cada familia en faccións opostas a propósito do caso Dreyfus? A resposta é que non formaban partido nin grupo e de forma característica contaban con mais médicos que abogados e funcionarios civís. En ampla medida, porén, eran unha mistura de diversos elementos: homes tan alonxados como Zola e Péguy o Jaurès e Picquart, homes que despois se separarían e seguirían camiños moi diversos. [Di Herzog]: Proceden de partidos políticos e de comunidades relixiosas que nada teñen en común, que se atopan incluso en conflicto entre si... Non se coñecen uns aos outros. Loitaron e nalgunha ocasión loitarán de novo. Non vos enganedes: son a élite da democracia francesa"

Elistismo e populismo: dúas caras dun mesmo ser
"Se Clemenceu houbera tido naquela época suficiente confianza en si mesmo como para considerar que só quenes o escoitaban constituían o verdadeiro pobo de Francia, non tería sido presa dese fatal orgullo que caracterizou o resto da súa carreira. Das súas experiencias no affaire Dreyfus brotou o seu desánimo polo pobo, o seu desprezo polos homes e, finalmente, a súa creenza de que el e só el sería capaz de salvar á República. Xamais se inclinou até aplaudir as aberracións do populacho. Por iso, unha vez que comezou a identificar ao populacho co pobo, apartou o chan dos seus propios pés e sumiuse nese torvo distanciamento que mais tarde o distinguiría".

Coda para o sufrido lector
Perdón por este post tan longo, non tiña tempo para facelo mais curto ;-)

5.3.05

O tío Tom está farto do tío Sam & cia.

"I believe that there will ultimately be a clash between the oppressed and those that do the oppressing. I believe that there will be a clash between those who want freedom, justice and equality for everyone and those who want to continue the systems of exploitation." Malcolm X.

Pese a que Huntington quixera convencernos de que os conflictos mundiais que se aveciñan terán a súa raiz en supostas incompatibilidades culturais e non nos desequilibrios económicos, os medios falaban hoxe dun estudo da ONU que nos devolve o eco do berro desesperado dese continente desangrado que é África: nos próximos vinte anos uns oitenta millóns de africanos poderán morrer de Sida e uns noventa millóns poderían infectarse se non se toman medidas para combater a enfermidade. Un holocausto en toda regra.
Nese "O choque de civilizacións" tan comentado do Huntington eu só salvaría -por salvar algo- o feito de él tomar ao mundo na súa totalidade, de analizar os conflictos partindo de que hoxe a humanidade está sincronizada e interconectada, de xeito que os problemas dunha parte do globo acaban sendo os problemas da terra toda.
Extrapolando isto ao tema da Sida, e na lóxica Brechtiana de que ata que a min non me toque non movo un dedo, é estúpido pensar que se a pandemia continúa a ese ritmo, non acabaremos sufrindo as súas consecuencias mais pronto que tarde, tamén ao norte do estreito de Xibraltar.
Se cadra, cando a loucura chegue a ese extremo, substanciarase o que Camus escribiu en "A peste" sobre o cárcere de Orán: Desde o ponto de vista superior da peste, todo o mundo, desde o director ata o último detido estaba condeado e, se cadra por primeira vez, reinaba no cárcere unha xustiza absoluta.

2.3.05

Merda

A pedra que desbotaron os canteiros,
convértese en pedra angular.
Salmo 118

O 12 de agosto de 1961 nunha galería italiana, Piero Manzoni presentou por primeira vez en público a súa obra “Merda d´artista”: noventa caixiñas cun contido neto de trinta gramos conservado ao natural, producido e enlatado en maio do mesmo ano, rigorosamente numeradas e cun prezo equivalente ao valor do ouro. Pódese dicir que a merda lle otorgou a Manzoni un lugar na historia da arte.
Hai pouco vin no programa O Agro unha reportaxe destas que fai a TVG para ensinarnos o ben que vai todo, sobre un mozo (mozo duns corenta, hai que dicilo) que conseguiu a proeza de poder vivir dun rabaño de cabras nas terras do Xurés. No video saían imaxes do fulano pastoreando na serra, intercalados con comentarios sobre como comezara coa explotación, os costos que tivera ao principio, o tipo de cabras que criaba, etc. O que máis me sorprendeu foi que malia adicarse á venda de cabuxas ésta deixara de ser a principal fonte de ingresos, xa que despois de aquelar as instalacións para unha correcta xestión e embalaxe do esterco, vender a merda que xeraban as cabras, dáballe tantos cartos como a venda das cabras mesmas.
Estes días, ao Manuel Fraga-Estadista non lle pareceu ben que un senador de ERC recordara o seu pasado no glorioso movemento nacional e que Anxo Quintana asegurara dormir a perna solta, porque a diferenza del, non ten asasinatos no seu haber que lle poidan perturbar a conciencia. Revolvéndose, e no seu mais inconfundible estilo, o noso patrón declarou onte, que para él todos estes comentarios eran pura merda.
Pero chegou tarde. O pastor do Xurés e mais Piero Manzoni xa nos aprenderan que a merda é valiosa. Por iso moitos desexamos de cara ás vindeiras eleccións –igual que fan as xentes do teatro- moita merda para nós, e que o noso patrón se vaia dunha vez para a merda.